III Warsztaty Hydrograficzne

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "III Warsztaty Hydrograficzne"

Transkrypt

1

2 Strona 1 Szanowni Państwo, cieszymy się bardzo, Ŝe przyjęliście Państwo zaproszenie na III Warsztaty Hydrograficzne i mamy nadzieję, Ŝe i tym razem organizowane przez nas spotkanie będzie dobrą okazją do wymiany doświadczeń w zakresie prowadzenia badań hydrograficznych i oceanograficznych. Idąc za Państwa sugestią wyraŝoną rok temu, skupiamy się obecnie na zagadnieniach związanych z zastosowaniem echosondy wielowiązkowej. Atmosfera na Warsztatach, którą wszyscy wspólnie tworzymy sprawia, Ŝe cieszą się one coraz większym zainteresowaniem. W tym roku liczba chętnych przekroczyła nasze oczekiwania i zmusiła nas do wynajęcia większej sali, która zdoła wszystkich nas pomieścić. Miło nam Państwa poinformować, Ŝe w tym roku współorganizatorem Warsztatów jest Pomorski Park Naukowo-Technologiczny, który chętnie gościł nas w swych murach w poprzednich latach. Tegoroczną nowością są takŝe Materiały Warsztatowe, które trzymacie Państwo właśnie w rękach. Mamy nadzieję, Ŝe ułatwią one Państwu przyswojenie przekazywanej na warsztatach wiedzy oraz przydadzą się w przyszłości, gdy będziecie Państwo chcieli wrócić do zagadnień omawianych w tegorocznej edycji spotkania. Będziemy Państwu wdzięczni za podzielenie się z nami opiniami i oczekiwaniami dotyczącymi Warsztatów, które pomogą nam ulepszyć formułę planowanego spotkania w przyszłym roku. W tym celu, zwracamy się z prośbą o wypełnienie ankiety. śyczymy Państwu udanych obrad Zespół Pomorskiego Ośrodka Badań Środowiska ENVIA sp. z o.o. oraz Pomorskiego Parku Naukowo-Technologicznego

3 Strona 2

4 Strona 3 Spis Treści Strona Prezentacje Andrzej Chybicki, Marek Moszyński, Krzysztof Bikonis, Zbigniew Łubniewski, Jacek Dąbrowski, PG, Paweł Poćwiardowski, Reson Inc, Algorytmy analizy, przetwarzania i wizualizacji danych z sonaru wielowiązkowego w rozproszonych systemach GIS. Lucjan Gajewski, SEABED Polska, Zastosowanie echosondy wielowiązkowej do kontroli technicznej gazociągu Interconnector Benedykt Hac, IM Gdańsk, Prace badawczo pomiarowe i opracowanie wyników pomiarów kanału derywacyjnego elektrowni wodnej Dychów. Jacek Koszałka, UM Gdynia, Wykorzystanie programu Qloud do inwentaryzacji batymetrycznej wraków i przeszkód nawigacyjnych Marcin Plichta, SubSea7, ROV jako platforma pomiarów echosondą wielowiązkową. Krzysztof Poraziński, POBŚ ENVIA, Wielowiązka czy Sonar? Stanisław Rudowski, IM Gdańsk, Katarzyna Orlikowska, UG, Czy dno Bałtyku jest płaskie? Komunikaty uczestników 37 Warsztaty Hydrograficzne 2008 Wyniki Konkursu na Najlepszy Obraz Sonarowy 39

5 Strona 4

6 Strona 5 Andrzej Chybicki, Marek Moszyński, Krzysztof Bikonis, Zbigniew Łubniewski, Jacek Dąbrowski, Paweł Poćwiardowski Andrzej Chybicki Katedra Systemów Geoinformatycznych, Wydział Elektroniki, Telekomunikacji i Informatyki, Politechnika Gdańska ul. Narutowicza 11/ Gdańsk Wrzeszcz tel faks Marek Moszyński, Krzysztof Bikonis, Zbigniew Łubniewski, Jacek Dąbrowski Katedra Systemów Geoinformatycznych, Wydział Elektroniki, Telekomunikacji i Informatyki, Politechnika Gdańska ul. Narutowicza 11/ Gdańsk Wrzeszcz tel faks Paweł Poćwiardowski Reson Inc 100 Lopez Road Goleta, California 9311, USA ALGORYTMY ANALIZY, PRZETWARZANIA I WIZUALIZACJI DANYCH Z SONARU WIELOWIĄZKOWEGO W ROZPROSZONYCH SYSTEMACH GIS Katedra Systemów Geoinformatycznych prowadzi badania naukowe związane z zastosowaniem nowych technologii implementacji Systemów Informacji Przestrzennej (GIS) w róŝnych zastosowaniach, a szczególnie w aplikacjach związanych z obszarami morskimi. Prowadzone są teŝ prace badawcze związane z analizą i przetwarzaniem danych dla systemów GIS ze szczególnym uwzględnieniem danych otrzymywanych z sonarów wielowiązkowych. Niniejszy artykuł stanowi ogólny opis prac badawczych związanych z telemonitoringiem morskim prowadzonych w Katedrze Systemów Geoinformatycznych Politechniki Gdańskiej. Słowa kluczowe: systemy wielowiązkowe, echosonda, telemonitoring morski WSTĘP Zainteresowania naukowe Katedry Systemów Geoinformatycznych dotyczą telemonitoringu róŝnych komponentów środowiska morskiego, w szczególności przy pomocy metod hydroakustycznych. W tej dziedzinie rozwijane są prace nad przetwarzaniem danych hydroakustycznych z sonarów wielowiązkowych oraz bocznych do wysokorozdzielczego mapowania, trójwymiarowego obrazowania oraz

7 Strona 6 rozpoznawania rodzaju dna morskiego, a takŝe trójwymiarowej wizualizacji i animacji obiektów podwodnych. W artykule przedstawiono kierunki działalności badawczej Katedry związane z wykorzystaniem nowoczesnych urządzeń przeznaczonych do telemonitoringu morskiego. W poszczególnych sekcjach publikacji zaprezentowano obszary badań związane z wykorzystaniem sonarów wielowiązkowych, które są odzwierciedleniem profilu prac badawczych Katedry w tym zakresie. 1. SYSTEMY GIS DO WIZUALIZACJI ZANIECZYSZCZEŃ ORAZ INNYCH SKŁADNIKÓW ŚRODOWISKA MORSKIEGO W dziedzinie systemów GIS najnowszym osiągnięciem zespołu Katedry jest opracowanie, opartej o narzędzia deweloperskie pakietu ArcGIS firmy ESRI, technologii wytwarzania oprogramowania GIS pozwalającej na bardzo łatwe i szybkie tworzenie wielomodułowych aplikacji GIS, umoŝliwiających integrację danych pochodzących z róŝnych sensorów i ze źródeł rozproszonych, zdalną wizualizację dwu- i trójwymiarową wyników analiz, takŝe zmienną w czasie, oraz udostępnianie danych za pośrednictwem sieci Internet. Opracowana technologia wykorzystana została w implementacji systemu GIS do zdalnego monitoringu i wizualizacji zanieczyszczeń oraz innych składowych ekosystemów morskich, w ramach realizowanego aktualnie przez Katedrę projektu badawczo-rozwojowego finansowanego przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa WyŜszego Omawiany system GIS umoŝliwia integrację informacji umiejscowionej przestrzennie pochodzącej z róŝnych źródeł wraz z moŝliwością prezentacji na mapach dwu- i trójwymiarowych. System został zaimplementowany w języku C# z uŝyciem platformy.net i uŝywa biblioteki ArcGIS Engine, będącej interfejsem programistycznym (API) dla obiektów COM,.NET, Java i C++, jako narzędzia do przetwarzania przestrzennego i wizualizacji. ArcGIS Engine jest międzyjęzykową platformą dostarczającą funkcjonalność obiektów ArcObjects, z których zbudowane są produkty z rodziny ArcGIS Desktop, zawierającą szereg komponentów ułatwiających tworzenie dedykowanych aplikacji GIS. Ponadto, ArcGIS Engine jest narzędziem wspomagającym budowanie lub rozwijanie aplikacji geoinformatycznych dostarczającym wyspecjalizowanych rozwiązań zarówno dla projektantów jak i uŝytkowników systemów GIS. WaŜną cechą ArcGIS Engine jest moŝliwość tworzenia systemów, w której komponent odpowiedzialny za wizualizację nie jest centralnym modułem aplikacji, a jedynie jego częścią. To sprawia, Ŝe ArcGIS Engine jest szczególnie przydatny przy tworzeniu rozwiązań nietypowych, do których zalicza się systemy przeznaczone do zdalnego telemonitoringu morskiego. Dodatkowo uŝyte zostały komponenty z platformy ArcGIS Engine: GlobeControl i MapControl zapewniające zestaw funkcji typowych dla GIS takich jak prezentacja, przesuwanie, zmianę skali mapy. UŜycie tych komponentów wspomaga proces prezentacji róŝnego rodzaju danych przestrzennych w kontekście geograficznym. Szczegółowa architektura systemu oraz relacje pomiędzy komponentami systemu zostały przedstawione na Rys. 1.

8 Strona 7 Rys. 1. Architektura systemu do wizualizacji zanieczyszczeń i innych składników ekosystemów morskich Prezentacja, oprócz integracji i analizy danych, jest jednym z podstawowych zadań systemów GIS. W opisywanym systemie zdecydowano się na uŝycie komponentu ArcGlobe Control, będącego częścią platformy ArcGIS firmy ESRI, dzięki któremu stała się moŝliwa trójwymiarowa wizualizacja wszystkich typów danych wspieranych przez firmę ESRI. Na Rys. 2 pokazano moŝliwości prezentacyjne omawianego systemu. (a) (b) Rys. 2. Okno aplikacji z wizualizacją 3D Zatoki Gdańskiej (a) oraz prezentacja danych pochodzących z urządzeń do telemonitoringu morskiego (b). Dla potrzeb wizualizacji danych przestrzennych pochodzących z róŝnych źródeł (zobrazowania satelitarne, dane DEM, dane wektorowe i inne) zostały uŝyte specjalne algorytmy renderingu. Dane batymetryczne Zatoki Gdańskiej zostały wykorzystane jako warstwa źródłowa dla danych wysokościowych. System umoŝliwia takŝe prezentowanie skomplikowanych obiektów trójwymiarowych z uŝyciem technologii OpenGL oraz na bezpośrednie wykorzystanie funkcji z rodziny OpenGL do wizualizacji własnych obiektów 3D. Prace związane z implementacją systemu stały się przedmiotem szeregu publikacji, a ich szczegółowy opis moŝna znaleźć w [1] i [2]. 2. ALGORYTMY ARCHIWIZACJI DANYCH Z SONARÓW WIELOWIĄZKOWYCH Oprócz tworzenia i projektowania systemów GIS badania w Katedrze Systemów Geoinformatycznych koncentrują się na zaawansowanych metodach analizy i przetwarzania danych pochodzących z urządzeń hydroakustycznych.

9 Strona 8 Jednym z podstawowych profilów działalności Katedry w tej dziedzinie są prace nad stworzeniem wydajnych narzędzi do archiwizacji i przetwarzania danych z sonarów wielowiązkowych przeznaczonych do badań morskich. W ostatnich latach na skale światową stały się dostępne echosondy wielowiązkowe umoŝliwiające zapis dokładnej informacji o rozproszeniu sygnału od dna. W przeciwieństwie do sonarów przeznaczonych jedynie do tworzenia map, nowe echosondy wielowiązkowe produkują znaczne ilości danych podczas rejsów pomiarowych, pozwalając jednocześnie na dokładną obserwację i analizę obiektów podwodnych, takŝe tych nieznajdujących się bezpośrednio na dnie. Wspólnie z partnerem przemysłowym firmą RESON Inc. Katedra prowadzi badania związane z implementacją metod przetwarzania danych pochodzących z sonarów wielowiązkowych, których celem jest znalezienie i usunięcie powtarzającej się informacji znajdującej się w zbiorze danych otrzymywanych z sonaru wielowiązkowego. Opracowywane w Katedrze metody bazują na róŝnych mechanizmach kompresji bezstratnej (LZW, RLE, kompresja oparta o transformaty falkowe, metody słownikowe), niemniej jednak, najlepsze wyniki osiągnięto wykorzystując algorytm bezstratnej kompresji o nazwie deflate/inflate, który jest kombinacją słownikowej metody lz77/78 oraz kodowania Huffmana. Opracowane w Katedrze metody stały się przedmiotem szeregu publikacji naukowych prezentowanych na wielu krajowych i międzynarodowych konferencjach naukowych (np. [3] i [4]) oraz są podstawą wniosku patentowego. Ponadto, w Katedrze prowadzi się takŝe badania związane z wykorzystaniem nowoczesnych technik informacyjnych, które mogą być wykorzystywane w procesie telemonitoringu morskiego. Szczególnie interesującym rozwiązaniem informatycznym mogącym usprawnić proces archiwizacji i kompresji danych z systemów wielowiązkowych, które w ostatnim czasie stało się dostępne dla szerokiej rzeszy uŝytkowników systemów informacyjnych, jest technologia CUDA (ang. Compute Unified Device Architecture), pozwalająca programistom i twórcom oprogramowania na tworzenie narzędzi umoŝliwiających rozwiązywanie najbardziej złoŝonych obliczeniowo zadań w krótkim czasie poprzez wykorzystanie mocy przetwarzania równoległego wielu rdzeni procesora graficznego. Obecnie CUDA, dzięki dostępności bezpłatnych narzędzi programistycznych, stosuje się do przyspieszania działania aplikacji w wielu dziedzinach od kodowania wideo i audio aŝ po poszukiwania ropy i gazu, projektowanie przemysłowe, obrazowanie medyczne i badania naukowe. Szacuje się, Ŝe dzięki tej architekturze, będzie moŝna tworzyć wyjątkowo wydajne narzędzia przetwarzania danych o charakterze hydroakustycznym, umoŝliwiające redukcję otrzymywanych informacji, działające ponadto w trybie czasu rzeczywistego. Projektowane w Katedrze rozwiązania z dziedziny przetwarzania danych z sonarów wielowiązkowych mogą dać wiele korzyści podczas rutynowych rejsów o charakterze badawczym i komercyjnym. Opisane powyŝej metody do kompresji mogą przede wszystkim słuŝyć jako wydajne narzędzie wspomagające proces archiwizacji duŝej ilości danych pomiarowych otrzymywanych podczas rejsów badawczych z uŝyciem echosond wielowiązkowych. Pozwalają, tym samym, na efektywniejsze uzyskiwanie wyników i zmniejszą koszty prac badawczych. Ewentualne zastosowanie opisanych powyŝej metod w trybie pracy w czasie rzeczywistym moŝe dać takŝe nowe moŝliwości w zakresie stosowania systemów wielowiązkowych.

10 Strona 9 3. KLASYFIKACJA DNA MORSKIEGO NA PODSTAWIE KĄTOWEJ ZALEśNOŚCI CECH ECHA Z SONARU WIELOWIĄZKOWEGO Zainteresowania naukowe Katedry Systemów Geoinformatycznych dotyczą takŝe telemonitoringu róŝnych komponentów środowiska morskiego, w szczególności przy pomocy metod hydroakustycznych. W tej dziedzinie rozwijane są prace nad przetwarzaniem danych hydroakustycznych, ze szczególnym uwzględnieniem metod rozpoznawania rodzaju dna morskiego. Metody klasyfikacji dna morskiego oparte na obliczaniu parametrów echa z echosond jednowiązkowych są dobrze znane i zweryfikowane (zob. np. [5], [6]). Zaproponowane, nowatorskie podejście do rozpoznawania rodzaju dna morskiego polega na obliczaniu zbioru parametrów obwiedni ech dla poszczególnych wiązek sonaru wielowiązkowego. Następnie estymowana jest zaleŝność wartości poszczególnych parametrów od kąta wiązki oraz badane jest powiązanie otrzymanej zaleŝności z rodzajem dna morskiego, pod kątem uŝyteczności w klasyfikacji. Zbiór obwiedni ech odpowiadających poszczególnym wiązkom odczytywany był z cyfrowego wyjścia sonaru wielowiązkowego (pracującego w trybie water column registering) i zapisywany do dalszego przetwarzania. Po detekcji echa od dna w zarejestrowanym sygnale, obliczany był dla niego zbiór parametrów. Następnie wyniki dla kaŝdego kąta wiązki były uśredniane dla wszystkich sondowań dla danego typu dna. ZałoŜono, Ŝe powierzchnia dna jest płaska w duŝej skali, a więc kąt wiązki moŝe być traktowany jako równy kątowi insonifikacji. Obliczano następujące grupy parametrów dla obwiedni ech: I. Podstawowe parametry opisujące echo, do których zaliczały się: 1. Energia echa, obliczana jako suma kwadratów wszystkich próbek naleŝących do fragmentu zidentyfikowanego jako echo od dna. 2. Maksymalna amplituda sygnału echa. 3. Czas trwania fragmentu echa zidentyfikowanego jako echo od dna. II. Parametry statystyczne obwiedni echa: 1. Średnia wartość energii echa (tj. średnia wartość kwadratów próbek). 2. Odchylenie standardowe energii echa. 3. Asymetria (skośność, unormowany trzeci moment) rozkładu wartości energii echa. III. Parametry geometryczne opisujące kształt obwiedni echa: 1. Środek cięŝkości obwiedni echa na osi czasu: 2. Znormalizowany moment bezwładności względem osi prostopadłej do osi czasu, zawierającej zdefiniowany powyŝej środek cięŝkości echa: 3. Wymiar fraktalny obwiedni echa, interpretowany jako miara złoŝoności jej kształtu, obliczany jako tzw. wymiar pudełkowy (box dimension) [5]. Pomiary in-situ w celu weryfikacji doświadczalnej zaproponowanego podejścia zostały przeprowadzone z uŝyciem sonaru wielowiązkowego Kongsberg EM3002 w rejonie Zatoki Gdańskiej we wrześniu 2007r. oraz w listopadzie 2008r. na statku s/y Oceania na wspólnych rejsach ekip naukowych Katedry oraz Instytutu Oceanologii PAN. Ze względu na specyfikę niniejszej publikacji nie jest moŝliwy dokładny opis metodyki eksperymentów, niemniej jednak szczegółowe informacje dotyczące badań moŝna znaleźć w [7]. Wyniki przeprowadzonych prac badawczych wstępnie potwierdzają, Ŝe informacja uzyskiwana w formie obliczanych charakterystycznych parametrów ech z sonaru wielowiązkowego i analizowana poprzez badanie zaleŝności tych parametrów od kąta wiązki, jest uŝyteczna w klasyfikacji dna morskiego. Zasadność uŝycia poszczególnych zaproponowanych parametrów obwiedni echa w tym zakresie

11 Strona 10 została wstępnie zweryfikowana, uzyskano przy tym takŝe wiele dodatkowych informacji pomocnych w dalszych pracach nad rozwijaniem przedstawionego podejścia. W szczególności, okazało się, Ŝe niektóre parametry echa zdefiniowane w bardziej złoŝony sposób (np. moment bezwładności) charakteryzują się bardziej regularną postacią zaleŝności od kąta insonifikacji (co moŝe oznaczać, Ŝe są mniej wraŝliwe na lokalne warunki występujące w środowisku pomiaru) niŝ parametry podstawowe, jak energia czy czas trwania. W celu uzyskania bardziej wiarygodnych wyników jednakŝe, konieczna jest weryfikacja zastosowanego podejścia dla większej ilości danych doświadczalnych. WNIOSKI W artykule przedstawione zostały podstawowe kierunki działalności badawczej Katedry Systemów Geoinformatycznych związane z wykorzystywaniem urządzeń do telemonitoringu morskiego. Plany rozwojowe Katedry na przyszłość obejmują rozwój badań w dziedzinie geoinformatyki i telemonitoringu, z uwaŝną obserwacją zmian zapotrzebowania w zakresie ich zastosowań. Planuje się rozszerzenie zakresu prac dotyczących wykorzystania systemów satelitarnych w zdalnym monitoringu środowiska. Rozwinięte zostaną takŝe prace z zakresu metod złoŝonego mapowania (ang. complex mapping) pozwalających na integrację danych satelitarnych z innymi warstwami GIS, ze szczególnym uwzględnieniem moŝliwości działania stosownych algorytmów w czasie rzeczywistym (w trybie operacyjnym). W związku z rosnącą ostatnio w rozmaitych aplikacjach GIS rolą komponentów mobilnych, zarówno jako platformy dla róŝnego rodzaju sensorów, jak i pracujących w charakterze urządzeń klienckich, planuje się zwiększenie udziału zagadnień technologii mobilnych oraz systemów wbudowanych w pracach Katedry. Co więcej, planuje się takŝe prace nad rozwojem metod wizualizacji trójwymiarowej w GIS, w szczególności w zakresie dynamicznego tworzenia złoŝonych ruchomych scen w powiązaniu z automatycznym rozpoznawaniem obiektów w warstwach rastrowych. Przewiduje się takŝe coraz większy udział prac związanych z technologiami bezpieczeństwa, w szczególności tych związanych z tematyką morską, jak np. ochrona portów. Znalazło to między innymi wyraz w tym, Ŝe Katedra została zaproszona w 2008 roku do udziału w trzech konsorcjach 7. Programu Ramowego Unii Europejskiej LITERATURA 1. Bikonis K, Partyka A, Łubniewski Z, Moszyński M, Stepnowski A, GIS for shallow water pollution awareness and emergency management, Proceedings of the IEEE International Conference on Technologies for Homeland Security and Safety TEHOSS 2005, ed. by A. Stepnowski, A. Ruciński and K. Kosmowski, Gdańsk, 1997, pp Andrzej Chybicki, Marcin Kulawiak, Zbigniew Łubniewski, Mariusz Łuba, Marek Moszynski, Jacek Dąbrowski, GIS for Remote Sensing, Analysis and Visualization of Marine Pollution and Other Marine Ecosystem Components, Proceedings of st International Conference on Information Technology, p Andrzej Chybicki, Marek Moszyński, Paweł Poćwiardowski, Applications of compression techniques for reducing the size of multibeam sonar records, Proceedings of st International Conference on Information Technology, p Andrzej Chybicki, Marek Moszyński, Paweł Poćwiardowski, Compression algorithms for multibeam sonar records, Hydroacoustics, vol. 11, 2008, str , 25 th Symposium on Hydroacoustic (SHA 25), Jastrzębia Góra, Poland, May, 2008.

12 Strona Łubniewski Z., Stepnowski A: Sea bottom recognition using fractal analysis and scattering impulse response, Proceedings of the 4 th European Conference on Underwater Acoustics, 1998, Rome, Italy, s Tęgowski J., Łubniewski Z.: Application of some echo parameters to the seabed classification - methodological analysis. W: Hydroacoustics, 4, 2001, Gdynia, s Łubniewski Z., Bikonis K., Chybicki A., Stepnowski A.: Application of angular dependence of sonar echo features in seafloor characterisation and imaging, Revista de Acustica, 38, 3-4, 2007, Special Issue: Official Publication of the 19 th International Congress on Acoustics ICA 2007, Madrid, Spain. AUTOR: Mgr inŝ. Andrzej Chybicki urodził się w 1982 roku. Studia na wydziale Elektroniki, Telekomunikacji i Informatyki rozpoczął w 2001 roku, które ukończył na specjalności Systemy Geoinformatyczne. W 2006 roku z wynikiem bardzo dobrym obronił pracę magisterską pt. Bazodanowy system do trójwymiarowej prezentacji danych o charakterze hydroakustycznym. We wrześniu 2006 roku podjął pracę na stanowisku asystenta w kierowanej przez prof. Andrzeja Stepnowskiego Katedrze Systemów Geoinformatycznych. Dziedziną jego zainteresowań od początku pracy w katedrze stały się aplikacje wykorzystujące technologie informacyjne z dziedziny hydroakustyki i telemonitoringu, a w szczególności aplikacje do obsługi sonarów wielowiązkowych. Wyniki jego dotychczasowych prac stały się przedmiotem 14 publikacji głównie referatów opublikowanych i wygłoszonych na międzynarodowych i krajowych konferencjach naukowych.

13 Strona 12

14 Strona 13 Lucjan Gajewski, SEABED Polska Sp z o.o. Ul. Legionów 72/1, Gdańsk Tel , faks Z A S T O S O W A N I E E C H O S O N D Y W I E L O W I Ą Z K O W E J D O K O N T R O L I T E C H N I C Z N E J G A Z O C I Ą G U IN T E R C O N N E C T O R Słowa kluczowe: echosonda wielowiązkowa, gazociąg podmorski, kontrola techniczna Przedmiotem prezentacji jest pokazanie moŝliwości wysokoczęstotliwościowej echosondy wielowiązkowej SeaBat 8125 produkcji Reson AS do celów monitoringu przesyłowej infrastruktury podwodnej. Wraz z dynamicznym rozwojem bezinwazyjnych technik pomiarów akustycznych, coraz częściej wykorzystuje się je do kontroli i monitoringu stanu technicznego konstrukcji hydrotechnicznych i przesyłowych. Zastosowanie technik akustycznych pozwala na minimalizowanie kosztów monitoringu, zwiększenie zakresu badań kontrolnych, a tym samym zminimalizowanie ryzyka związanego z awariami eksploatowanych obiektów podwodnych. W maju 2007 i 2008 roku, konsorcjum firm w skład którego wchodziły między innymi Instytut Morski w Gdańsku oraz SEABED Polska Sp.z o.o. wykonało na zlecenie firmy Lloyd s Register przegląd rurociągu przesyłowego Interconnector o długości 235 km i średnicy 40 cali. Rurociąg zlokalizowany jest między miejscowością Bacton na wybrzeŝu Wielkiej Brytanii oraz Zeebrugge na wybrzeŝu Belgii (Rys. 1.). W 2008 roku przeglądem objęty został rurociąg na całej długości zarówno na wodach przybrzeŝnych, jak i w części głębokowodnej. Rys. 1. Lokalizacja gazociągu przesyłowego Interconnector

15 Strona 14 Projekt polegał na poszukiwaniu i znalezieniu ewentualnych anomalii w przebiegu rurociągu, przede wszystkim częściowo odsłoniętych jego odcinków, całkowicie odsłoniętych jego odcinków, sprawdzeniu stanu zabezpieczeń antykorozyjnych w wybranych fragmentach rurociągu, sprawdzeniu stanu rurociągu w miejscach przecinania się z innymi instalacjami podwodnymi oraz torami wodnymi, sprawdzeniu istniejących zasypów rurociągu. Do badań akustycznych kontrakt wymagał uŝycia echosondy wielowiązkowej wysokiej rozdzielczości (szerokość wiązki maksymalnie 0,5 ) montowanej bezpośrednio na jednostce pływającej. Aby spełnić wymogi kontraktu zainstalowano na statku badawczym R/V IMOR głowicę echosondy SeaBat 8125 na specjalnym wysięgniku znajdującym się między dwoma kadłubami jednostki. Echosondę podłączono do statkowego systemu pomiarów hydrograficznych opartym na oprogramowania QINSy Survey produkcji QPS BV. Z echosondą sprzęŝono zestaw czujników przechyłów, przyspieszeń oraz kursu. PoniewaŜ obszar pomiarów przebiegał przez akweny o znacznych i zróŝnicowanych ruchach pływowych, niezbędne było zastosowanie w trakcie pomiarów systemu pozycjonowania wraz z poprawką liczącą w przybliŝeniu wartość pływów w obszarze, gdzie dokonywany był aktualny pomiar akustyczny. Do tego zadania wykorzystano system Veripos udostępniany przez firmę SubSea 7. Wyniki pomiarów akustycznych opracowywane były wstępnie bezpośrednio na pokładzie statku badawczego. Ekipa pomiarowa wraz z przedstawicielem właściciela gazociągu dokonywała analizy poszczególnych odcinków wybierając jednocześnie miejsca do kontroli wizyjnej pojazdem ROV oraz kontroli zabezpieczenia antykorozyjnego za pomocą metody CP. W trakcie pomiarów otrzymano dokładny obraz sytuacji batymetrycznej wzdłuŝ gazociągu. Wykryto szereg anomalii a takŝe uzyskano materiał do badań porównawczych z materiałem monitoringu z poprzednich lat, szczególnie pod kątem tendencji zmian zachodzących w obszarze przebiegu gazociągu (transport osadów). Przykłady anomalii wykrytych w trakcie pomiarów pokazują rysunki od 2 do 4. Rys. 2. Fragment gazociągu całkowicie odkryty (span).

16 Strona 15 Rys. 3. Fragment gazociągu odkryty częściowo (exposure). Rys. 4. Zasyp skalny wykonany nad przecięciem się gazociągu z kablem komunikacyjnym Zastosowanie tego typu instalacji echosondy wielowiązkowej wysokiej rozdzielczości moŝliwe było ze względu na stosunkowo niewielkie głębokości występujące na całej trasie przebiegu gazociągu (od 3 do 47 m). Nawet na najgłębszych obszarach przebiegu rury, nitka gazociągu była wyraźnie widoczna, a rozdzielczość pomiaru pozwalała na wyraźne rozdzielenie całkowitych odkryć gazociągu od obszarów bezpiecznych o niewielkim stopniu odsłonięcia.

17 Strona 16

18 Strona 17 Benedykt Hac, Instytut Morski w Gdańsku Ul. Długi targ 41/ Gdańsk P R A C E B A D A W C Z O-POMIA R O W E I O P R A C O W A N I E W Y N I K Ó W P O M I A R Ó W K A N A Ł U D E R Y W A C Y J NE G O E L E K T R O W N I WODNEJ DYCHÓW Latem 2008 roku Zakład Oceanografii Operacyjnej Instytutu Morskiego w Gdańsku podjął się przeprowadzenia prac badawczo-pomiarowych i przedstawienia wyników pomiarów kanału derywacyjnego Elektrowni Wodnej Dychów. Pomiary wykonano w ramach większego projektu zmierzającego do pełnej oceny aktualnego stanu technicznego kanału. Dla uzyskania załoŝonego celu, zaproponowaliśmy wykonanie kompleksowych pomiarów batymetrycznych, sonarowych oraz profilowania sejsmoakustycznego. Pomiary miały na celu uzyskanie danych pozwalających na wierne odtworzenie kształtu badanego akwenu wodnego, wykrycie naturalnych i sztucznych obiektów zalegających na dnie, wykrycie anomalii geologicznych oraz obiektów znajdujących się pod dnem akwenu, np. zakopanych rurociągów, kabli, przepustów. Słowa kluczowe: batymetria, sonar boczny, sonda wielowiazkowa, stan techniczny kanału WSTĘP Późnym latem oraz wczesną jesienią 2008 roku, 5-cio osobowy zespół pomiarowy Instytutu Morskiego w Gdańsku, przeprowadził badania na kanale derywacyjnym EW Dychów. Zespół został wyposaŝony w odpowiednio przystosowaną, małą jednostkę pływającą oraz wysokospecjalistyczny sprzęt pomiarowy, tj. holowany sonar boczny, echosondę wielowiązkową, profilomierz osadów oraz system precyzyjnego pozycjonowania. Dla zbierania i wstępnego przetwarzania danych wykorzystano system hydrograficzny QINSy 7.5. będący typowym systemem integrującym całe środowisko pomiarowe w trakcie prowadzenia morskich pomiarów geofizycznych. Zgromadzone dane przetworzono do postaci finalnej w centrum opracowania danych Zakładu Oceanografii Operacyjnej w Gdańsku. 1. PRZEBIEG POMIARÓW W TERENIE Elektrownia Wodna Dychów jest wyjątkową budowlą hydroenergetyczną zlokalizowaną na rzece Bóbr, na zachód od Zielonej Góry. Kanał łączący jazz w Krzywańcu ze zbiornikiem w Dychowie ma długość około 20,4 km i średnią szerokość 37 metrów. Biegnie on wzdłuŝ krawędzi pogórza, gdy w tym samym czasie rzeka Bóbr wijąc się opada kilkadziesiąt metrów niŝej.

19 Strona 18 Operację zbierania danych geofizycznych, niezbędnych dla wykonania oceny stanu technicznego kanału derywacyjnego EW Dychów, rozpoczęliśmy od dokładnej analizy wymagań stawianych przez zleceniodawcę, sprawdzenia sytuacji terenowej, moŝliwości sprzętu pomiarowego oraz koniecznego zaplecza logistycznego. Zwyczajowo, dla badań wykonywanych przez Instytut Morskie w Gdańsku na morzu, bazę pomiarową stanowi statek badawczy IMOR. W sytuacji prowadzenia precyzyjnych badań na wodach śródlądowych naleŝało przenieść sprzęt pomiarowy na zdecydowanie mniejszą, mobilną jednostkę pomiarową. W tym celu przystosowana została pneumatyczna motorówka z twardym dnem IM ŁM-4 o długości około 7 metrów. Jej niewielkie zanurzenie i wysoka zdolność do pełnienia róŝnorodnych funkcji pozwoliła na wykonywanie pomiarów wzdłuŝ kanału na całej jego szerokości. MoŜliwość podejścia do samego brzegu pozwala uzyskać moŝliwie największą ilość danych bez pozostawiania obszarów niezbadanych. Rys. 1 Motorówka pomiarowa IM ŁM-4 w trakcie pomiarów. Badanie przeprowadzone zostały w dwu etapach. W pierwszej kolejności wykonane zostały: a) przeszukanie sonarowe wysokoczęstotliwościowym cyfrowym sonarem b) pomiary batymetryczne sondą wielowiązkową. a) b) Rys. 2 Pomiary sonarowe (a) oraz głębokościowe sondą wielowiązkową (b) kanału derywacyjnego EW Dychów Badanie to pozwoliło na wykrycie miejsc, w których występują widoczne pęknięcia płyt pokrywających ściany kanału, rozsunięć płyt na dylatacjach pionowych

20 Strona 19 i poziomych, duŝych kamieni, fragmentów połamanych płyt betonowych powstałych w wyniku naturalnego niszczenia kanału, a takŝe obiektów antropogenicznych takich jak hałdy gruzu, narzuty kamienne powstałe w trakcie doraźnych napraw, oraz innych obiektów wykonanych ręką człowieka takich jak wraki samochodów. W drugim etapie wykonano pomiary profilomierzem osadów typu SBP Pinger ORETECH 3010, w celu zebrania materiału potwierdzającego istnienie kawern w miejscach wytypowanych w trakcie analizy materiałów uzyskanych z sonaru bocznego oraz sondy wielowiązkowej. Betonowe płyty tworzące ściany kanału Kawerny Rys. 3 Pomiary profilomierzem osadów Pinger ORETECH Krytycznym dla powodzenia całego projektu było właściwe pozycjonowanie jednostki pomiarowej oraz przetworników urządzeń pomiarowych. Dla wypełnienia załoŝeń dokładnościowych narzuconych w trakcie realizacji całego projektu przez zleceniodawcę wybrano satelitarny system pozycjonowania z korekcją pozycji w czasie rzeczywistym. Bardzo istotnym czynnikiem wpływającym na uzyskaną dokładność pozycjonowania był fakt, iŝ kanał przebiega wśród lasów. Wysokie drzewa powodowały powstawanie stref w których niektóre z satelitów bywały czasowo przesłonięte. Rozwiązaniem problemu była nieustanna obserwacja ilości widzianych satelitów, zaniechanie pomiarów w czasie niedostatecznej ich ilości, lub powtarzanie części pomiarów w momentach kiedy była ich wystarczająca ilość. W celu zrealizowania zadania Instytut Morski w Gdańsku wykorzystał następujący sprzęt pomiarowy: 1. Motorówka pomiarowa przystosowana do badań batymetrycznych oraz geofizycznych 2. Echosonda wielowiązkowa (MBES) Saebat Cyfrowy holowany sonar boczny Edgetech Urządzenie do pomiaru prędkości dźwięku w wodzie SVP Profiler. 5. System dynamicznej korekcji (Dynamic Motion Sensor with gyro) POS MV do elektronicznej stabilizacji głowicy MBES. 6. System Coda DA 100 do zbierania danych sonarowych oraz system Coda DA 200 do zbierania danych z profilomierza. 7. System Qinsy do gromadzenia w trybie rzeczywistym i przetwarzania danych z sondy wielowiązkowej. 8. Profilomierz osadów ORETECH Oraz dodatkowy sprzęt zabezpieczający: 1. Samochód dostawczy wraz z przyczepą.

Urządzenia Elektroniki Morskiej Systemy Elektroniki Morskiej

Urządzenia Elektroniki Morskiej Systemy Elektroniki Morskiej Wydział Elektroniki, Telekomunikacji i Informatyki Politechniki Gdańskiej Katedra Systemów Elektroniki Morskiej Stacja Badań Hydroakustycznych Urządzenia Elektroniki Morskiej Systemy Elektroniki Morskiej

Bardziej szczegółowo

ROV JAKO PLATFORMA POMIARÓW ECHOSONDĄ WIELOWIĄZKOWĄ ROV AS MULTIBEAM ECHO SOUNDER PLATFORM

ROV JAKO PLATFORMA POMIARÓW ECHOSONDĄ WIELOWIĄZKOWĄ ROV AS MULTIBEAM ECHO SOUNDER PLATFORM Polish Hyperbaric Research Marcin Plichta Prospect Road, Arnhall Business Park, Westhill, Aberdeenshire, AB32 6FE, Scotland, UK Tel +44 1224526762 Fax +44 1224527000 Mob +48 601491180 Marcin.Plichta@subsea7.com

Bardziej szczegółowo

Wyjaśnić praktyczne zagadnienia tworzenia cyfrowej mapy dna

Wyjaśnić praktyczne zagadnienia tworzenia cyfrowej mapy dna C1 I. KARTA PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu: HYDROGRAFIA. Kod przedmiotu: HA. Jednostka prowadząca: Wydział Nawigacji i Uzbrojenia Okrętowego 4. Kierunek: Nawigacja 5. Specjalność: hydrografia 6. Dział:

Bardziej szczegółowo

SYSTEM HYDROGRAFICZNY RZGW W SZCZECINIE

SYSTEM HYDROGRAFICZNY RZGW W SZCZECINIE SYSTEM HYDROGRAFICZNY RZGW W SZCZECINIE. GROMADZENIE, PRZETWARZANIE ORAZ WIZUALIZACJA CIĄGŁEJ INFORMACJI BATYMETRYCZNEJ RZEKI ODRY KRZYSZTOF IWAN, TOMASZ ZAWADZKI REGIONALNY ZARZĄD GOSPODARKI WODNEJ W

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁCZESNE METODY PROWADZENIA PRAC HYDROGRAFICZNYCH

WSPÓŁCZESNE METODY PROWADZENIA PRAC HYDROGRAFICZNYCH Kpt. mar. mgr inż. Bartłomiej Pączek WSPÓŁCZESNE METODY PROWADZENIA PRAC HYDROGRAFICZNYCH Pojęcie hydrografia (opis wód) ma wiele różnych znaczeń, które umownie można podzielić na trzy grupy: po pierwsze

Bardziej szczegółowo

Opracowanie narzędzi informatycznych dla przetwarzania danych stanowiących bazę wyjściową dla tworzenia map akustycznych

Opracowanie narzędzi informatycznych dla przetwarzania danych stanowiących bazę wyjściową dla tworzenia map akustycznych Opracowanie zasad tworzenia programów ochrony przed hałasem mieszkańców terenów przygranicznych związanych z funkcjonowaniem duŝych przejść granicznych Opracowanie metody szacowania liczebności populacji

Bardziej szczegółowo

1. SONAR OBSERWACJI DOOKRĘŻNEJ I TECHNIKA POMIARÓW

1. SONAR OBSERWACJI DOOKRĘŻNEJ I TECHNIKA POMIARÓW kmdr ppor. Artur GRZĄDZIEL Dywizjon Zabezpieczenia Hydrograficznego Marynarki Wojennej ORP Arctowski ZASTOSOWANIE PRZENOŚNEJ GŁOWICY SONAROWEJ DO POSZUKIWANIA OBIEKTÓW PODWODNYCH I ZABEZPIECZENIA PRAC

Bardziej szczegółowo

Temat pracy dyplomowej Promotor Dyplomant CENTRUM INŻYNIERII RUCHU MORSKIEGO. prof. dr hab. inż. kpt.ż.w. Stanisław Gucma.

Temat pracy dyplomowej Promotor Dyplomant CENTRUM INŻYNIERII RUCHU MORSKIEGO. prof. dr hab. inż. kpt.ż.w. Stanisław Gucma. kierunek: Nawigacja, : Transport morski, w roku akademickim 2012/2013, Temat dyplomowej Promotor Dyplomant otrzymania 1. Nawigacja / TM 2. Nawigacja / TM dokładności pozycji statku określonej przy wykorzystaniu

Bardziej szczegółowo

Mobilny system dowodzenia, obserwacji, rozpoznania i łączności

Mobilny system dowodzenia, obserwacji, rozpoznania i łączności 1.30 1.71 Projekt rozwojowy nr O R00 0008 11 finansowany przez NCBiR pt.: Mobilny system dowodzenia, obserwacji, rozpoznania i łączności 23.11.2012, Gdańsk Informacje podstawowe XI konkurs na finansowanie

Bardziej szczegółowo

Systemy Geoinformatyczne

Systemy Geoinformatyczne Politechnika Gdańska Wydział Elektroniki, Telekomunikacji i Informatyki Katedra Systemów Geoinformatycznych Profil dyplomowania: Systemy Geoinformatyczne Specjalność: Technologie geoinformatyczne i mobilne

Bardziej szczegółowo

INWENTARYZACJA BATYMETRYCZNA REDY PORTU GDAŃSK NA PRZEDPOLU HISTORYCZNEGO UJŚCIA RZEKI WISŁY

INWENTARYZACJA BATYMETRYCZNA REDY PORTU GDAŃSK NA PRZEDPOLU HISTORYCZNEGO UJŚCIA RZEKI WISŁY mgr inż. Jacek KSZAŁKA, mgr inż. Janusz GĘSTWICKI Wydział Pomiarów Morskich Urząd Morski w Gdyni, SHM RP INWENTARYZACJA BATYMETRYCZNA REDY PRTU GDAŃSK NA PRZEDPLU HISTRYCZNEG UJŚCIA RZEKI WISŁY Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Recenzja Rozprawy doktorskiej Pana mgr Piotra Majewskiego pt Akustyczne rozpoznanie form występowania gazonośnych osadów w Bałtyku Południowym

Recenzja Rozprawy doktorskiej Pana mgr Piotra Majewskiego pt Akustyczne rozpoznanie form występowania gazonośnych osadów w Bałtyku Południowym Prof. dr Hab. Stanisław Rudowski Gdańsk. 26 Maja 2014 Instytut Morski w Gdańsku Ul. Długi Targ 41/42, 80-830 Gdański Tel. 609199302, e-mail starud@im.gda.pl Recenzja Rozprawy doktorskiej Pana mgr Piotra

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWA SPECYFIKACJA TECHNICZNA. D-01.01.01 Odtworzenie trasy i punktów wysokościowych w terenie równinnym

SZCZEGÓŁOWA SPECYFIKACJA TECHNICZNA. D-01.01.01 Odtworzenie trasy i punktów wysokościowych w terenie równinnym SZCZEGÓŁOWA SPECYFIKACJA TECHNICZNA D-01.01.01 Odtworzenie trasy i punktów wysokościowych w terenie równinnym 1. WSTĘP 1.1.Przedmiot SST Przedmiotem niniejszej szczegółowej specyfikacji technicznej (SST)

Bardziej szczegółowo

technologii informacyjnych kształtowanie , procesów informacyjnych kreowanie metod dostosowania odpowiednich do tego celu środków technicznych.

technologii informacyjnych kształtowanie , procesów informacyjnych kreowanie metod dostosowania odpowiednich do tego celu środków technicznych. Informatyka Coraz częściej informatykę utoŝsamia się z pojęciem technologii informacyjnych. Za naukową podstawę informatyki uwaŝa się teorię informacji i jej związki z naukami technicznymi, np. elektroniką,

Bardziej szczegółowo

Analiza wykonalności dla wskaźnika: dostępność obszarów pod zabudowę

Analiza wykonalności dla wskaźnika: dostępność obszarów pod zabudowę Analiza wykonalności dla wskaźnika: dostępność obszarów pod zabudowę Analizę wykonalności dla wskaźnika dostępności obszarów pod zabudowę wykonamy zgodnie z przedstawionym schematem postępowania rozpoczynając

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWA SPECYFIKACJA TECHNICZNA D - 01.01.01. ODTWORZENIE TRASY I PUNKTÓW WYSOKOŚCIOWYCH

SZCZEGÓŁOWA SPECYFIKACJA TECHNICZNA D - 01.01.01. ODTWORZENIE TRASY I PUNKTÓW WYSOKOŚCIOWYCH SZCZEGÓŁOWA SPECYFIKACJA TECHNICZNA D - 01.01.01. ODTWORZENIE TRASY I PUNKTÓW WYSOKOŚCIOWYCH 17 1. WSTĘP D - 01.01.01. ODTWORZENIE TRASY I PUNKTÓW WYSOKOŚCIOWYCH 1.1. Przedmiot Specyfikacji Technicznej

Bardziej szczegółowo

TEMATYKA PRAC DYPLOMOWYCH MAGISTERSKICH STUDIA STACJONARNE DRUGIEGO STOPNIA ROK AKADEMICKI 2010/11

TEMATYKA PRAC DYPLOMOWYCH MAGISTERSKICH STUDIA STACJONARNE DRUGIEGO STOPNIA ROK AKADEMICKI 2010/11 Załącznik nr 7 STUDIA STACJONARNE DRUGIEGO STOPNIA ROK AKADEMICKI 2010/11 Jednostka: KATEDRA GEODEZJI SATELITARNEJ I NAWIGACJI PROMOTOR Prof. dr hab. inż. Stanisław Oszczak PROMOTOR Mieczysław Bakuła 1.

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Poznań, 16.05.2012r. Raport z promocji projektu Nowa generacja energooszczędnych

Bardziej szczegółowo

Zintegrowany system wizualizacji parametrów nawigacyjnych w PNDS

Zintegrowany system wizualizacji parametrów nawigacyjnych w PNDS dr inż. kpt. ż.w. Andrzej Bąk Zintegrowany system wizualizacji parametrów nawigacyjnych w PNDS słowa kluczowe: PNDS, ENC, ECS, wizualizacja, sensory laserowe Artykuł opisuje sposób realizacji procesu wizualizacji

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie standardów serii ISO 19100 oraz OGC dla potrzeb budowy infrastruktury danych przestrzennych

Wykorzystanie standardów serii ISO 19100 oraz OGC dla potrzeb budowy infrastruktury danych przestrzennych Wykorzystanie standardów serii ISO 19100 oraz OGC dla potrzeb budowy infrastruktury danych przestrzennych dr inż. Adam Iwaniak Infrastruktura Danych Przestrzennych w Polsce i Europie Seminarium, AR Wrocław

Bardziej szczegółowo

METODY CHEMOMETRYCZNE W IDENTYFIKACJI ŹRÓDEŁ POCHODZENIA

METODY CHEMOMETRYCZNE W IDENTYFIKACJI ŹRÓDEŁ POCHODZENIA METODY CHEMOMETRYCZNE W IDENTYFIKACJI ŹRÓDEŁ POCHODZENIA AMFETAMINY Waldemar S. Krawczyk Centralne Laboratorium Kryminalistyczne Komendy Głównej Policji, Warszawa (praca obroniona na Wydziale Chemii Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

KSZTAŁTOWANIE KLIMATU AKUSTYCZNEGO PROJEKTOWANYCH STANOWISK PRACY Z WYKORZYSTANIEM NARZĘDZI WSPOMAGAJĄCYCH

KSZTAŁTOWANIE KLIMATU AKUSTYCZNEGO PROJEKTOWANYCH STANOWISK PRACY Z WYKORZYSTANIEM NARZĘDZI WSPOMAGAJĄCYCH KSTAŁTOWANIE KLIMATU AKUSTYCNEGO PROJEKTOWANYCH STANOWISK PRACY WYKORYSTANIEM NARĘDI WSPOMAGAJĄCYCH Waldemar PASKOWSKI, Artur KUBOSEK Streszczenie: W referacie przedstawiono wykorzystanie metod wspomagania

Bardziej szczegółowo

Xway. Inne podejście do lokalizacji GPS obiektów mobilnych i zarządzania flotą

Xway. Inne podejście do lokalizacji GPS obiektów mobilnych i zarządzania flotą Xway Inne podejście do lokalizacji GPS obiektów mobilnych i zarządzania flotą prosty zakup: zainstaluj i korzystaj - brak umów! 3 lata transmisji GPRS na terenie Polski! aktywna ochrona pojazdu najwyższej

Bardziej szczegółowo

PLAN ZARZĄDZANIA WYMAGANIAMI PROJEKT WERSJA

PLAN ZARZĄDZANIA WYMAGANIAMI PROJEKT <NAZWA PROJEKTU> WERSJA <NUMER WERSJI DOKUMENTU> Załącznik nr 4.4 do Umowy nr 35-ILGW-253-.../20.. z dnia... MINISTERSTWO FINANSÓW DEPARTAMENT INFORMATYKI PLAN ZARZĄDZANIA WYMAGANIAMI PROJEKT WERSJA numer wersji

Bardziej szczegółowo

Obciążenia, warunki środowiskowe. Modele, pomiary. Tomasz Marcinkowski

Obciążenia, warunki środowiskowe. Modele, pomiary. Tomasz Marcinkowski Obciążenia, warunki środowiskowe. Modele, pomiary. Tomasz Marcinkowski 1. Obciążenia środowiskowe (wiatr, falowanie morskie, prądy morskie, poziomy zwierciadła wody, oddziaływanie lodu) 2. Poziomy obciążeń

Bardziej szczegółowo

Polskie Towarzystwo Medycyny i Techniki Hiperbarycznej 67

Polskie Towarzystwo Medycyny i Techniki Hiperbarycznej 67 Polish Hyperbaric Research M. Kozłowska MOŻLIWOŚCI MONITOROWANIA RUCHU OBIEKTÓW PODWODNYCH W HYDROGRAFII MORSKIEJ Pozycjonowanie, a w konsekwencji monitorowanie ruchu obiektów na powierzchni Ziemi obecnie

Bardziej szczegółowo

Wspomaganie zarządzania zbiornikami zaporowymi

Wspomaganie zarządzania zbiornikami zaporowymi Konferencja Wspomaganie zarządzania zbiornikami zaporowymi Uniwersytet Śląski w Katowicach 12 lutego 2014 Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu

Bardziej szczegółowo

BADANIE WRAKU LOTNISKOWCA GRAF ZEPPELIN PRZY UŻYCIU WSPÓŁCZESNYCH HYDROAKUSTYCZNYCH I WIZYJNYCH ŚRODKÓW HYDROGRAFICZNYCH

BADANIE WRAKU LOTNISKOWCA GRAF ZEPPELIN PRZY UŻYCIU WSPÓŁCZESNYCH HYDROAKUSTYCZNYCH I WIZYJNYCH ŚRODKÓW HYDROGRAFICZNYCH Proceedings of the XV-th International Scientific and Technical Conference The Role of Navigation in Support of Human Activity on the Sea Gdynia, Poland November15-17, 2006 BADANIE WRAKU LOTNISKOWCA GRAF

Bardziej szczegółowo

Katedra Geodezji Satelitarnej i Nawigacji

Katedra Geodezji Satelitarnej i Nawigacji Załącznik nr 7.1 STUDIA STACJONARNE PIERWSZEGO STOPNIA ROK AKADEMICKI 2012/2013 Katedra Geodezji Satelitarnej i Nawigacji (nazwa Jednostki Organizacyjnej) Geodezja i geoinformatyka (Specjalność) Dr hab.

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA TECHNICZNO-HANDLOWA OPROGRAMOWANIA DO PRAC KONSTRUKCYJNYCH 3D (razem 6 licencji)

SPECYFIKACJA TECHNICZNO-HANDLOWA OPROGRAMOWANIA DO PRAC KONSTRUKCYJNYCH 3D (razem 6 licencji) ZAŁĄCZNIK NR 1 SPECYFIKACJA TECHNICZNO-HANDLOWA OPROGRAMOWANIA DO PRAC KONSTRUKCYJNYCH 3D (razem 6 licencji) I. Dwa zestawy oprogramowania (2 licencje (PODAĆ NAZWĘ PRODUCENTA I NAZWĘ PAKIETU 1. Parametryczne

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE GIS W SERWISIE INTERNETOWYM SAMORZĄDU WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO

WYKORZYSTANIE GIS W SERWISIE INTERNETOWYM SAMORZĄDU WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO WYKORZYSTANIE GIS W SERWISIE INTERNETOWYM SAMORZĄDU WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO Andrzej Sasuła Wicemarszałek Województwa Małopolskiego Warszawa, 30.11.2005 r. http://www.malopolska.pl to adres serwisu Internetowego

Bardziej szczegółowo

PREZENTACJE. Wykorzystanie morskich technik i środków hydrograficznych w badaniach akwenów śródlądowych obszary działań i możliwości

PREZENTACJE. Wykorzystanie morskich technik i środków hydrograficznych w badaniach akwenów śródlądowych obszary działań i możliwości 87 PREZENTCJE Wykorzystanie morskich technik i środków hydrograficznych w badaniach akwenów śródlądowych obszary działań i możliwości KMDR POR. DRIUSZ GRBIEC kademia Marynarki Wojennej, Instytut Nawigacji

Bardziej szczegółowo

Rozwiązanie GIS dla mniejszego. miasta: model Miasta Stalowa Wola. Janusz JEśAK. Jacek SOBOTKA. Instytut Rozwoju Miast. ESRI Polska Sp. z o. o.

Rozwiązanie GIS dla mniejszego. miasta: model Miasta Stalowa Wola. Janusz JEśAK. Jacek SOBOTKA. Instytut Rozwoju Miast. ESRI Polska Sp. z o. o. Rozwiązanie GIS dla mniejszego miasta: model Miasta Stalowa Wola Instytut Rozwoju Miast Janusz JEśAK ESRI Polska Sp. z o. o. Jacek SOBOTKA Rybnik, 27-28 września 2007 Plan Prezentacji Geneza przedsięwzięcia

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWE OKREŚLENIE System zarządzania urządzeniami sieciowymi

SZCZEGÓŁOWE OKREŚLENIE System zarządzania urządzeniami sieciowymi Załącznik nr 10 do specyfikacji BPM.ZZP.271.479.2012 SZCZEGÓŁOWE OKREŚLENIE System zarządzania urządzeniami sieciowymi Oprogramowanie musi być zgodne, równowaŝne lub o wyŝszych parametrach technicznych

Bardziej szczegółowo

dr hab. inż. prof. nadzw. AM Andrzej Klewski prof. nadzw. AM Andrzej Klewski prof. nadzw. AM Andrzej Klewski prof. nadzw. AM Andrzej Klewski

dr hab. inż. prof. nadzw. AM Andrzej Klewski prof. nadzw. AM Andrzej Klewski prof. nadzw. AM Andrzej Klewski prof. nadzw. AM Andrzej Klewski Tematy prac dyplomowych INŻYNIERSKICH dla studentów studiów STACJONARNYCH prowadzone przez nauczycieli akademickich KATEDRY GEOINFORMATYKI na rok akademicki 2011/2012 kierunek GEODEZJA I KARTOGRAFIA Lp.

Bardziej szczegółowo

Czym jest OnDynamic? OnDynamic dostarcza wartościowych danych w czasie rzeczywistym, 24/7 dni w tygodniu w zakresie: czasu przejazdu,

Czym jest OnDynamic? OnDynamic dostarcza wartościowych danych w czasie rzeczywistym, 24/7 dni w tygodniu w zakresie: czasu przejazdu, Czym jest OnDynamic? OnDynamic (Multimodalny System Monitoringu Ruchu Drogowego) to inteligentna architektura czujników i specjalistycznego oprogramowania, które gwarantują przetwarzanie dużej ilości różnorodnych

Bardziej szczegółowo

Przykładowe opracowania fotogrametryczne uzyskane niemetrycznym aparatem cyfrowym z pokładu modelu latającego. Warszawa, wrzesień 2010 r.

Przykładowe opracowania fotogrametryczne uzyskane niemetrycznym aparatem cyfrowym z pokładu modelu latającego. Warszawa, wrzesień 2010 r. Przykładowe opracowania fotogrametryczne uzyskane niemetrycznym aparatem cyfrowym z pokładu modelu latającego Warszawa, wrzesień 2010 r. Firma Taxus SI Sp. z o.o. otrzymała wsparcie na prace badawcze i

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z opracowania danych z pomiarów morskich wykonanych w rejonach A - Głębia Gdańska oraz C Bałtyk środkowy (etap 1)

Sprawozdanie z opracowania danych z pomiarów morskich wykonanych w rejonach A - Głębia Gdańska oraz C Bałtyk środkowy (etap 1) Sprawozdanie z opracowania danych z pomiarów morskich wykonanych w rejonach A - Głębia Gdańska oraz C Bałtyk środkowy (etap 1) Sprawozdanie 01/12 Data: 2012-11-30 Wersja: 1.00 Opracował: Dariusz Grabiec

Bardziej szczegółowo

System informacji o szlakach turystycznych Mazowsza

System informacji o szlakach turystycznych Mazowsza System informacji o szlakach turystycznych Mazowsza Mateusz Troll Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ Tomasz Gacek GISonLine S.C. Plan prezentacji 1. Informacje o projekcie 2. Składowe systemu

Bardziej szczegółowo

Materiały do laboratorium Przygotowanie Nowego Wyrobu dotyczące metody elementów skończonych (MES) Opracowała: dr inŝ.

Materiały do laboratorium Przygotowanie Nowego Wyrobu dotyczące metody elementów skończonych (MES) Opracowała: dr inŝ. Materiały do laboratorium Przygotowanie Nowego Wyrobu dotyczące metody elementów skończonych (MES) Opracowała: dr inŝ. Jolanta Zimmerman 1. Wprowadzenie do metody elementów skończonych Działanie rzeczywistych

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ II BRANśA KONSTRUKCYJNA I. CZĘŚĆ OPISOWA 1. Wykopy i posadowienia kanalizacji Projektuje się wykopy o ścianach pionowych, umocnionych, wykonywane mechanicznie oraz ręcznie w miejscach kolizji z istniejącym

Bardziej szczegółowo

Precyzyjne pozycjonowanie w oparciu o GNSS

Precyzyjne pozycjonowanie w oparciu o GNSS Precyzyjne pozycjonowanie w oparciu o GNSS Załącznik nr 2 Rozdział 1 Techniki precyzyjnego pozycjonowania w oparciu o GNSS 1. Podczas wykonywania pomiarów geodezyjnych metodą precyzyjnego pozycjonowania

Bardziej szczegółowo

- 1 / 7- Ponadto w opracowanej ekspertyzie mogą być zawarte są informacje na temat:

- 1 / 7- Ponadto w opracowanej ekspertyzie mogą być zawarte są informacje na temat: na wykonanie standardowej ekspertyzy dotyczącej oceny zasobów 1 SIŁOWNIA Ekspertyza standardowa dotyczy jednej potencjalnej lokalizacji i jednego typu generatora Wykonywana jest na podstawie 10-letniej

Bardziej szczegółowo

DBM/ZIU-II-3791/1/13/13

DBM/ZIU-II-3791/1/13/13 Dyrektor Andrzej Borowiec Urząd Morski w Szczecinie Plac Batorego 4 70-207 Szczecin Fotorelacja z oceny archeologicznej znaleziska w Kanale Mielińskim w wyniku rozstrzygniętego przetargu w oparciu o zawartą

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie Geobazy w analizie przestrzennej. Jarosław Jasiewicz IPIG Wojciech Jaszczyk MPU

Zastosowanie Geobazy w analizie przestrzennej. Jarosław Jasiewicz IPIG Wojciech Jaszczyk MPU Zastosowanie Geobazy w analizie przestrzennej Jarosław Jasiewicz IPIG Wojciech Jaszczyk MPU Co to jest geobaza? Geobaza (ang. Geodatabase) to geograficzna baza danych, umoŝliwia przechowywanie danych geograficznych

Bardziej szczegółowo

System informacji przestrzennej w Komendzie Miejskiej w Gdańsku. Rysunek 1. Centrum monitoringu w Komendzie Miejskiej Policji w Gdańsku.

System informacji przestrzennej w Komendzie Miejskiej w Gdańsku. Rysunek 1. Centrum monitoringu w Komendzie Miejskiej Policji w Gdańsku. System informacji przestrzennej w Komendzie Miejskiej w Gdańsku. W Gdańsku tworzony jest obecnie miejski System Informacji Przestrzennej, który będzie stanowił podstawę m.in. Systemu Ratownictwa Miejskiego

Bardziej szczegółowo

Bałtyckie Centrum Badawczo-Wdrożeniowe Gospodarki Morskiej i jego rola we wzmacnianiu innowacyjności Pomorza Zachodniego.

Bałtyckie Centrum Badawczo-Wdrożeniowe Gospodarki Morskiej i jego rola we wzmacnianiu innowacyjności Pomorza Zachodniego. Bałtyckie Centrum Badawczo-Wdrożeniowe Gospodarki Morskiej i jego rola we wzmacnianiu innowacyjności Pomorza Zachodniego. KONCEPCJA STRUKTURY ORGANIZACYJNEJ CENTRUM Zakład b-r górnictwa morskiego Prowadzenie

Bardziej szczegółowo

Opis systemu CitectFacilities. (nadrzędny system sterowania i kontroli procesu technologicznego)

Opis systemu CitectFacilities. (nadrzędny system sterowania i kontroli procesu technologicznego) Opis systemu CitectFacilities (nadrzędny system sterowania i kontroli procesu technologicznego) I. Wstęp. Zdalny system sterowania, wizualizacji i nadzoru zostanie wykonany w oparciu o aplikację CitectFacilities,

Bardziej szczegółowo

I. KARTA PRZEDMIOTU. Przekazać wszechstronną wiedzę z zakresu produkcji map. Zapoznać z problematyką wykonywania pomiarów kątów i odległości na Ziemi

I. KARTA PRZEDMIOTU. Przekazać wszechstronną wiedzę z zakresu produkcji map. Zapoznać z problematyką wykonywania pomiarów kątów i odległości na Ziemi I. KARTA PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu: GEODEZJA Z KARTOGRAFIĄ 2. Kod przedmiotu: GK 3. Jednostka prowadząca: Wydział Nawigacji i Uzbrojenia Okrętowego. Kierunek: Nawigacja 5. Specjalność: hydrografia

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA MORSKA W SZCZECINIE

AKADEMIA MORSKA W SZCZECINIE AKADEMIA MORSKA W SZCZECINIE Instytut InŜynierii Ruchu Morskiego Zakład Urządzeń Nawigacyjnych Ćwiczenie nr 2 Parametry techniczno - eksploatacyjne radarów Szczecin 2009 TEMAT: Parametry techniczno - eksploatacyjne

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT ELEKTROENERGETYKI POLITECHNIKI ŁÓDZKIEJ BADANIE PRZETWORNIKÓW POMIAROWYCH

INSTYTUT ELEKTROENERGETYKI POLITECHNIKI ŁÓDZKIEJ BADANIE PRZETWORNIKÓW POMIAROWYCH INSTYTUT ELEKTROENERGETYKI POLITECHNIKI ŁÓDZKIEJ ZAKŁAD ELEKTROWNI LABORATORIUM POMIARÓW I AUTOMATYKI W ELEKTROWNIACH BADANIE PRZETWORNIKÓW POMIAROWYCH Instrukcja do ćwiczenia Łódź 1996 1. CEL ĆWICZENIA

Bardziej szczegółowo

Architektura Systemu. Architektura systemu umożliwia kontrolowanie iteracyjnego i przyrostowego procesu tworzenia systemu.

Architektura Systemu. Architektura systemu umożliwia kontrolowanie iteracyjnego i przyrostowego procesu tworzenia systemu. Architektura Systemu Architektura systemu umożliwia kontrolowanie iteracyjnego i przyrostowego procesu tworzenia systemu. Architektura jest zbiorem decyzji dotyczących: organizacji systemu komputerowego,

Bardziej szczegółowo

Problematyka budowy skanera 3D doświadczenia własne

Problematyka budowy skanera 3D doświadczenia własne Problematyka budowy skanera 3D doświadczenia własne dr inż. Ireneusz Wróbel ATH Bielsko-Biała, Evatronix S.A. iwrobel@ath.bielsko.pl mgr inż. Paweł Harężlak mgr inż. Michał Bogusz Evatronix S.A. Plan wykładu

Bardziej szczegółowo

Technologia tworzenia. metody i parametry obliczeń. Dr inż. Artur KUBOSZEK INSTYTUT INŻYNIERII PRODUKCJI

Technologia tworzenia. metody i parametry obliczeń. Dr inż. Artur KUBOSZEK INSTYTUT INŻYNIERII PRODUKCJI Technologia tworzenia strategicznej mapy hałasu: metody i parametry obliczeń Dr inż. Strategiczna mapa hałasu, służy do ogólnej diagnozy stanu istniejącego hałasu z różnych źródeł na danym obszarze i opracowania

Bardziej szczegółowo

System Kontroli Bazy Danych Topograficznych (SKBDT) zawód kartografa?

System Kontroli Bazy Danych Topograficznych (SKBDT) zawód kartografa? System Kontroli Bazy Danych Topograficznych (SKBDT) zawód kartografa? Koszalin, 15-16.05.2006 III Zawodowa Konferencja Zawód kartografa 200910151500 Agenda 1. Koncepcja SKBDT 2. Podstawowe założenia koncepcji

Bardziej szczegółowo

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA WYDZIAŁ INFORMATYKI I ZARZĄDZANIA Kierunek studiów: INFORMATYKA Stopień studiów: STUDIA II STOPNIA Obszar Wiedzy/Kształcenia: OBSZAR NAUK TECHNICZNYCH Obszar nauki: DZIEDZINA NAUK TECHNICZNYCH Dyscyplina

Bardziej szczegółowo

Mapowanie wybranych procesów obsługi klienta w sektorze. Dzień 1.

Mapowanie wybranych procesów obsługi klienta w sektorze. Dzień 1. Mapowanie wybranych procesów obsługi klienta w sektorze publicznym Dzień 1. Cele warsztatów Główne cele naszego warsztatu to: przygotowanie do samodzielnego mapowania procesów utrwalenie techniki mapowania

Bardziej szczegółowo

Wpływ wybranych czynników na inwestycje w energetyce wiatrowej

Wpływ wybranych czynników na inwestycje w energetyce wiatrowej Wpływ wybranych czynników na inwestycje w energetyce wiatrowej Autor: Katarzyna Stanisz ( Czysta Energia listopada 2007) Elektroenergetyka wiatrowa swój dynamiczny rozwój na świecie zawdzięcza polityce

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do opracowania map zagrożenia i ryzyka powodziowego

Wprowadzenie do opracowania map zagrożenia i ryzyka powodziowego Wprowadzenie do opracowania map zagrożenia i ryzyka powodziowego ALBERT MALINGER INSTYTUT METEOROLOGII I GOSPODARKI WODNEJ PIB Centrum Modelowania Powodzi i Suszy w Poznaniu Warszawa 28.11.2012 ETAPY realizacji:

Bardziej szczegółowo

Sprzedaż, Planowanie i Instalacja systemów monitoringu MOBOTIX

Sprzedaż, Planowanie i Instalacja systemów monitoringu MOBOTIX Szkolenie techniczne SPI Sprzedaż, Planowanie i Instalacja systemów monitoringu MOBOTIX Więcej wiedzy. Większy sukces. Gwarantowane! Dlaczego warto wziąć udział w szkoleniu technicznym? Chcesz wiedzieć

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH. KORYTO WRAZ Z PROFILOWANIEM I ZAGĘSZCZANIEM PODŁOśA (ST-05.01.)

SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH. KORYTO WRAZ Z PROFILOWANIEM I ZAGĘSZCZANIEM PODŁOśA (ST-05.01.) SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH KORYTO WRAZ Z PROFILOWANIEM I ZAGĘSZCZANIEM PODŁOśA (ST-05.01.) 70 1. WSTĘP. 1.1. Przedmiot OST. Specyfikacja Techniczna ST-05.01 zawiera informacje

Bardziej szczegółowo

Wstęp. osobniczo, takich jak odciski linii papilarnych, wygląd tęczówki oka, czy charakterystyczne cechy twarzy.

Wstęp. osobniczo, takich jak odciski linii papilarnych, wygląd tęczówki oka, czy charakterystyczne cechy twarzy. 1. Wstęp. Dynamiczny rozwój Internetu, urządzeń mobilnych, oraz komputerów sprawił, iż wiele dziedzin działalności człowieka z powodzeniem jest wspieranych przez dedykowane systemy informatyczne. W niektórych

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA TECHNICZNA D.01.01.01 GEODEZYJNA OBSŁUGA BUDOWY

SPECYFIKACJA TECHNICZNA D.01.01.01 GEODEZYJNA OBSŁUGA BUDOWY GEODEZYJNA OBSŁUGA BUDOWY D.0 1.01.01 1. Wstęp 1.1. Przedmiot ST. Przedmiotem niniejszej Specyfikacji Technicznej są wymagania dotyczące wykonania i odbioru robót związanych z geodezyjną obsługą robót

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Zastosowanie średnich w statystyce i matematyce. Podstawowe pojęcia statystyczne. Streszczenie.

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Zastosowanie średnich w statystyce i matematyce. Podstawowe pojęcia statystyczne. Streszczenie. SCENARIUSZ LEKCJI OPRACOWANY W RAMACH PROJEKTU: INFORMATYKA MÓJ SPOSÓB NA POZNANIE I OPISANIE ŚWIATA. PROGRAM NAUCZANIA INFORMATYKI Z ELEMENTAMI PRZEDMIOTÓW MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZYCH Autorzy scenariusza:

Bardziej szczegółowo

TELEDETEKCJA Z ELEMENTAMI FOTOGRAMETRII WYKŁAD 10

TELEDETEKCJA Z ELEMENTAMI FOTOGRAMETRII WYKŁAD 10 TELEDETEKCJA Z ELEMENTAMI FOTOGRAMETRII WYKŁAD 10 Fotogrametria to technika pomiarowa oparta na obrazach fotograficznych. Wykorzystywana jest ona do opracowywani map oraz do różnego rodzaju zadań pomiarowych.

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH D.01.01.01 GEODEZYJNA OBSŁUGA BUDOWY

SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH D.01.01.01 GEODEZYJNA OBSŁUGA BUDOWY SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH GEODEZYJNA OBSŁUGA BUDOWY STWiORB 1. Wstęp 1.1. Przedmiot STWiORB. Przedmiotem niniejszej Specyfikacji Technicznej Wykonania i Odbioru Robót

Bardziej szczegółowo

Identyfikacja obiektów podwodnych z wykorzystaniem cyfrowych systemów hydroakustycznych

Identyfikacja obiektów podwodnych z wykorzystaniem cyfrowych systemów hydroakustycznych Artur GRZĄDZIEL, Dywizjon Zabezpieczenia Hydrograficznego Marynarki Wojennej, Gdynia Marian KOPCZEWSKI, Bartłomiej PĄCZEK Wydział Dowodzenia i Operacji Morskich, Akademia Marynarki Wojennej w Gdyni E mail:

Bardziej szczegółowo

Prof. Eugeniusz RATAJCZYK. Makrogemetria Pomiary odchyłek kształtu i połoŝenia

Prof. Eugeniusz RATAJCZYK. Makrogemetria Pomiary odchyłek kształtu i połoŝenia Prof. Eugeniusz RATAJCZYK Makrogemetria Pomiary odchyłek kształtu i połoŝenia Rodzaje odchyłek - symbole Odchyłki kształtu okrągłości prostoliniowości walcowości płaskości przekroju wzdłuŝnego Odchyłki

Bardziej szczegółowo

Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Informatyki

Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Informatyki Katedra Elektrotechniki Teoretycznej i Informatyki Przedmiot: Badania nieniszczące metodami elektromagnetycznymi Numer Temat: Badanie materiałów kompozytowych z ćwiczenia: wykorzystaniem fal elektromagnetycznych

Bardziej szczegółowo

Trendy nauki światowej (1)

Trendy nauki światowej (1) Trendy nauki światowej (1) LOTNICZE PLATFORMY BEZZAŁOGOWE Badanie przydatności (LPB) do zadań fotogrametrycznych w roli: nośnika kamery cyfrowej, nośnika skanera laserowego, nośnika kamery wideo, zintegrowanej

Bardziej szczegółowo

PROJEKT ZABEZPIECZENIA SIECI GAZOWYCH OPRACOWANIE PROJEKTU BUDOWLANEGO OBWODNICY PÓŁNOCNO ZACHODNIEJ W BOCHNI

PROJEKT ZABEZPIECZENIA SIECI GAZOWYCH OPRACOWANIE PROJEKTU BUDOWLANEGO OBWODNICY PÓŁNOCNO ZACHODNIEJ W BOCHNI PROJEKT BUDOWLANY BUDOWA OBWODNICY PÓŁNOCNO ZACHODNIEJ MIASTA BOCHNIA MGGP S.A. 33-100 Tarnów, ul. Kaczkowskiego 6 tel./fax (+48 14) 626 38 90, 626 45 39 www.mggp.com.pl, e-mail: mggp@mggp.com.pl PROJEKT

Bardziej szczegółowo

KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE ZARZĄDZANIA PROJEKTAMI W PRZEDSIĘBIORSTWIE

KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE ZARZĄDZANIA PROJEKTAMI W PRZEDSIĘBIORSTWIE KOMPUTEROWE WSPOMAGANIE ZARZĄDZANIA PROJEKTAMI W PRZEDSIĘBIORSTWIE Seweryn SPAŁEK Streszczenie: Zarządzanie projektami staje się coraz bardziej powszechne w przedsiębiorstwach produkcyjnych, handlowych

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pomiaru i wyrównania przestrzennych ciągów tachimetrycznych w zastosowaniach geodezji zintegrowanej

Koncepcja pomiaru i wyrównania przestrzennych ciągów tachimetrycznych w zastosowaniach geodezji zintegrowanej Koncepcja pomiaru i wyrównania przestrzennych ciągów tachimetrycznych w zastosowaniach geodezji zintegrowanej Krzysztof Karsznia Leica Geosystems Polska XX Jesienna Szkoła Geodezji im Jacka Rejmana, Polanica

Bardziej szczegółowo

BALTEX Energia i Górnictwo Morskie S.A. Spółka Komandytowo-Akcyjna Mgr inż. Maciej Wdowiak

BALTEX Energia i Górnictwo Morskie S.A. Spółka Komandytowo-Akcyjna Mgr inż. Maciej Wdowiak BALTEX Energia i Górnictwo Morskie S.A. Spółka Komandytowo-Akcyjna Mgr inż. Maciej Wdowiak GRUPA BALTEX Grupa BALTEX zajmuje sięwykonywaniem prac na morzu, w tym: wydobywaniem morskiego kruszywa naturalnego

Bardziej szczegółowo

SYSTEM MIESZANIA CEMENTU MULTICOR PRODUKCJA JUST-IN-TIME

SYSTEM MIESZANIA CEMENTU MULTICOR PRODUKCJA JUST-IN-TIME SYSTEM MIESZANIA CEMENTU MULTICOR PRODUKCJA JUST-IN-TIME ZrównowaŜona produkcja cementu przy wykorzystaniu kompozytów cementu: Kierunki zmian i korzyści z produkcji cementu MoŜemy wyróŝnić główne czynniki

Bardziej szczegółowo

Regulamin organizacyjny Studium Nowoczesnych Technologii Multimedialnych (SNTM)

Regulamin organizacyjny Studium Nowoczesnych Technologii Multimedialnych (SNTM) Regulamin organizacyjny Studium Nowoczesnych Technologii Multimedialnych (SNTM) Rozdział 1 Cele i zadania 1 1. Celem Studium Nowoczesnych Technologii Multimedialnych jest wspomaganie procesów edukacyjnych

Bardziej szczegółowo

Metodyka projektowania komputerowych systemów sterowania

Metodyka projektowania komputerowych systemów sterowania Metodyka projektowania komputerowych systemów sterowania Andrzej URBANIAK Metodyka projektowania KSS (1) 1 Projektowanie KSS Analiza wymagań Opracowanie sprzętu Projektowanie systemu Opracowanie oprogramowania

Bardziej szczegółowo

Analiza i projektowanie oprogramowania. Analiza i projektowanie oprogramowania 1/32

Analiza i projektowanie oprogramowania. Analiza i projektowanie oprogramowania 1/32 Analiza i projektowanie oprogramowania Analiza i projektowanie oprogramowania 1/32 Analiza i projektowanie oprogramowania 2/32 Cel analizy Celem fazy określania wymagań jest udzielenie odpowiedzi na pytanie:

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁÓWA SPECYFIKACJA TECHNICZNA D - 05.03.11 RECYKLING FREZOWANIE NAWIERZCHNI ASFALTOWYCH NA ZIMNO

SZCZEGÓŁÓWA SPECYFIKACJA TECHNICZNA D - 05.03.11 RECYKLING FREZOWANIE NAWIERZCHNI ASFALTOWYCH NA ZIMNO SZCZEGÓŁÓWA SPECYFIKACJA TECHNICZNA D - 05.03.11 RECYKLING FREZOWANIE NAWIERZCHNI ASFALTOWYCH NA ZIMNO 2 Recykling D-05.03.11 1. WSTĘP 1.1. Przedmiot SST Przedmiotem niniejszej szczegółowej specyfikacji

Bardziej szczegółowo

Większe możliwości dzięki LabVIEW 2009: programowanie równoległe, technologie bezprzewodowe i funkcje matematyczne w systemach czasu rzeczywistego

Większe możliwości dzięki LabVIEW 2009: programowanie równoległe, technologie bezprzewodowe i funkcje matematyczne w systemach czasu rzeczywistego Większe możliwości dzięki LabVIEW 2009: programowanie równoległe, technologie bezprzewodowe i funkcje matematyczne w systemach czasu rzeczywistego Dziś bardziej niż kiedykolwiek narzędzia używane przez

Bardziej szczegółowo

System znaczników elektromagnetycznych EMS inteligentych znaczników EMS-iD (Telekomunikacja)

System znaczników elektromagnetycznych EMS inteligentych znaczników EMS-iD (Telekomunikacja) System znaczników elektromagnetycznych EMS inteligentych znaczników EMS-iD (Telekomunikacja) System znaczników elektromagnetycznych EMS Tabela typów (oznaczenia katalogowe) Znacznik podpowierzchni owy

Bardziej szczegółowo

GE Security. Alliance. zaawansowany system zarządzania bezpieczeństwem

GE Security. Alliance. zaawansowany system zarządzania bezpieczeństwem GE Security Alliance zaawansowany system zarządzania bezpieczeństwem Podstawowe cechy systemu Alliance: Aplikacja wielostanowiskowa maksymalnie 1 serwer + 9 stacji klienckich Umożliwia jednoczesną pracę

Bardziej szczegółowo

ROLA HYDROGRAFII W DZIAŁALNOŚCI ZARZĄDU MORSKIEGO PORTU GDAŃSK S.A.

ROLA HYDROGRAFII W DZIAŁALNOŚCI ZARZĄDU MORSKIEGO PORTU GDAŃSK S.A. mgr inż. Michał PAWŁOWSKI Zarząd Morskiego Portu Gdańsk S.A. ROLA HYDROGRAFII W DZIAŁALNOŚCI ZARZĄDU MORSKIEGO PORTU GDAŃSK S.A. Gospodarka narodowa jest ogółem przedsięwzięć mających decydujący wpływ

Bardziej szczegółowo

dr inż. Marek Zawilski, prof. P.Ł.

dr inż. Marek Zawilski, prof. P.Ł. UŻYTKOWANIE I OCHRONA ŚRODOWISKA W STRATEGII ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU Ograniczenie emisji zanieczyszczeń z terenów zurbanizowanych do środowiska PROBLEMY OBLICZANIA PRZEPŁYWÓW MAKSYMALNYCH PRAWDOPODOBNYCH

Bardziej szczegółowo

Przegląd oprogramowania GIS do tworzenia map tematycznych

Przegląd oprogramowania GIS do tworzenia map tematycznych MATERIAŁY SZKOLENIOWE OPROGRAMOWANIE GIS Jacek Jania Przegląd oprogramowania GIS do tworzenia map tematycznych 1 IV OPROGRAMOWANIE GIS Mapy tematyczne Mapy tematyczne to mapy eksponujące jeden lub kilka

Bardziej szczegółowo

Praktyczne zastosowanie grafiki komputerowej

Praktyczne zastosowanie grafiki komputerowej XV LO Dygasińskiego 15, Kraków Praktyczne zastosowanie grafiki komputerowej Klasa II-III LO Marek Brzeski 2014-2015 Cele kształcenia poznanie programów i technik pozwalających na tworzenie zaawansowanej

Bardziej szczegółowo

Zamiana reprezentacji wektorowej na rastrową - rasteryzacja

Zamiana reprezentacji wektorowej na rastrową - rasteryzacja MODEL RASTROWY Siatka kwadratów lub prostokątów stanowi elementy rastra. Piksel - pojedynczy element jest najmniejszą rozróŝnialną jednostką powierzchniową, której własności są opisane atrybutami. Model

Bardziej szczegółowo

Narzędzia analizy przestrzennej wspomagające zarządzanie rybołówstwem morskim w warunkach Wspólnej Polityki Rybackiej

Narzędzia analizy przestrzennej wspomagające zarządzanie rybołówstwem morskim w warunkach Wspólnej Polityki Rybackiej Narzędzia analizy przestrzennej wspomagające zarządzanie rybołówstwem morskim w warunkach Wspólnej Polityki Rybackiej Emil Kuzebski, Lena Szymanek Morski Instytut Rybacki Państwowy Instytut Badawczy Korzyści

Bardziej szczegółowo

Uchwała obowiązuje od dnia podjęcia przez Senat. Traci moc Uchwała nr 144/06/2013 Senatu Uniwersytetu Rzeszowskiego z 27 czerwca 2013 r.

Uchwała obowiązuje od dnia podjęcia przez Senat. Traci moc Uchwała nr 144/06/2013 Senatu Uniwersytetu Rzeszowskiego z 27 czerwca 2013 r. Rektor Uniwersytetu Rzeszowskiego al. Rejtana 16c; 35-959 Rzeszów tel.: + 48 17 872 10 00 (centrala) + 48 17 872 10 10 fax: + 48 17 872 12 65 e-mail: rektorur@ur.edu.pl Uchwała nr 282/03/2014 Senatu Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Cyfrowy wzmacniacz AED dla przetworników tensometrycznych.

Cyfrowy wzmacniacz AED dla przetworników tensometrycznych. Cyfrowy wzmacniacz AED dla przetworników tensometrycznych. Zamień swoje analogowe przetworniki wagi na cyfrowe. AED sprawia, że wdrażanie systemów sterowania procesami jest łatwe i wygodne. AED przetwarza

Bardziej szczegółowo

ISOK na morzach i oceanach

ISOK na morzach i oceanach ISOK na morzach i oceanach Marcin Matusiak Project Manager Fugro Aerial Mapping B.V. m.matusiak@fugro.com ALB (Airborne LiDAR Bathymetry) Pomiary hydrograficzne / System Mapowania płytkiej wody System

Bardziej szczegółowo

RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA

RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA wykład XI dr Marek Masztalerz Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 2011 EKONOMICZNY CYKL śycia PRODUKTU 1 KOSZTY CYKLU śycia PRODUKTU OKRES PRZEDRYNKOWY OKRES RYNKOWY OKRES POSTRYNKOWY

Bardziej szczegółowo

Każdy system GIS składa się z: - danych - sprzętu komputerowego - oprogramowania - twórców i użytkowników

Każdy system GIS składa się z: - danych - sprzętu komputerowego - oprogramowania - twórców i użytkowników System Informacji Geograficznej (GIS: ang. Geographic Information System) system informacyjny służący do wprowadzania, gromadzenia, przetwarzania oraz wizualizacji danych geograficznych. Najbardziej oczywistą

Bardziej szczegółowo

LC ECOLSYSTEM. ul. Belgijska 64, 54-404 Wrocław tel. 71 357-17-28 PROJEKT BUDOWLANY

LC ECOLSYSTEM. ul. Belgijska 64, 54-404 Wrocław tel. 71 357-17-28 PROJEKT BUDOWLANY 1 LC ECOLSYSTEM ul. Belgijska 64, 54-404 Wrocław tel. 71 357-17-28 PROJEKT BUDOWLANY Nazwa inwestycji Adres Inwestor Zbiornik bezodpływowy ścieków wraz z przyłączem kanalizacji sanitarnej do budynku mieszkalnego

Bardziej szczegółowo

Konfiguracja parametrów sondy cyfrowo analogowej typu CS-26/RS/U

Konfiguracja parametrów sondy cyfrowo analogowej typu CS-26/RS/U Konfiguracja parametrów sondy cyfrowo analogowej typu CS-26/RS/U Ostrów Wielkopolski, 25.02.2011 1 Sonda typu CS-26/RS/U posiada wyjście analogowe napięciowe (0...10V, lub 0...5V, lub 0...4,5V, lub 0...2,5V)

Bardziej szczegółowo

7. Metody pozyskiwania danych

7. Metody pozyskiwania danych 7. Metody pozyskiwania danych Jedną z podstawowych funkcji systemu informacji przestrzennej jest pozyskiwanie danych. Od jakości pozyskanych danych i ich kompletności będą zależały przyszłe możliwości

Bardziej szczegółowo

Transformacja współrzędnych geodezyjnych mapy w programie GEOPLAN

Transformacja współrzędnych geodezyjnych mapy w programie GEOPLAN Transformacja współrzędnych geodezyjnych mapy w programie GEOPLAN Program GEOPLAN umożliwia zmianę układu współrzędnych geodezyjnych mapy. Można tego dokonać przy udziale oprogramowania przeliczającego

Bardziej szczegółowo

Mała energetyka wiatrowa

Mała energetyka wiatrowa Energetyka Prosumencka-Korzyści dla Podlasia" Białystok, 8/04/2014 Mała energetyka wiatrowa Katarzyna Michałowska-Knap Instytut Energetyki Odnawialnej ; kmichalowska@ieo.pl Moc zainstalowana (kolor niebieski)

Bardziej szczegółowo

Monitoring procesów z wykorzystaniem systemu ADONIS

Monitoring procesów z wykorzystaniem systemu ADONIS Monitoring procesów z wykorzystaniem systemu ADONIS BOC Information Technologies Consulting Sp. z o.o. e-mail: boc@boc-pl.com Tel.: (+48 22) 628 00 15, 696 69 26 Fax: (+48 22) 621 66 88 BOC Management

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Mikołaja Kopernika. Wydział Matematyki i Informatyki Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej

Uniwersytet Mikołaja Kopernika. Wydział Matematyki i Informatyki Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej Uniwersytet Mikołaja Kopernika Wydział Matematyki i Informatyki Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej Marcin HENRYKOWSKI Nr albumu: 158069 Praca magisterska na kierunku Informatyka Archiwizacja

Bardziej szczegółowo