Przetwórstwo ryb. (Marita Koszarek)

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Przetwórstwo ryb. (Marita Koszarek)"

Transkrypt

1 Przetwórstwo ryb (Marita Koszarek)

2 BRANśA PRZETWÓRSTWA RYB W POLSCE Przetwórstwo ryb to jeden z najszybciej rozwijających się sektorów spoŝywczych. Po okresie przejściowego załamania, wielkość produkcji w latach 90. ubiegłego wieku zwiększyła się w Polsce trzykrotnie. Głęboka restrukturyzacja, zmiany jakościowe i usprawnienia na poziomie marketingowym przyczyniły się do tego, Ŝe w ostatniej dekadzie asortyment przetworów rybnych na polskim rynku uległ znacznej zmianie. Obecnie konsument moŝe dokonywać wyboru spośród duŝej ilości wyrobów, naleŝących do róŝnych grup. W sektorze przetwórstwa ryb wyróŝnia się dwa rodzaje działalności, przetwórstwo wstępne, polegające na oddzieleniu i pozyskaniu jadalnej części surowca oraz przetwórstwo właściwe, którego rezultatem są gotowe do spoŝycia produkty 1. Struktura sektora przetwórstwa rybnego jest wyjątkowo rozdrobniona. Ponad 80% z około 300 podmiotów stanowią przedsiębiorstwa małe i średnie. Tylko około 60 firm posiada zatrudnienie powyŝej 50 osób 2. Rys 1. Struktura wielkościowa sektora przetwórstwa rybnego ok.240 zakł. 80% ok.60 zakł. 20% Liczba wszystkich zakładów zakłady małe i srednie zakłady duŝe Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS: Rocznik Statystyczny Gospodarki Morskiej 2004, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa Wielkość zakładu przetwórczego odgrywa znaczącą rolę, gdyŝ w duŝej mierze decyduje o jego asortymencie. Małe przedsiębiorstwa zajmują się głównie produkcją ryb solonych i wędzonych, co wymaga niŝszych standardów jakościowych oraz stosunkowo niewielkich nakładów finansowych. Tylko duŝe zakłady, posiadające odpowiednie środki na inwestycje są w stanie sprostać produkcji wysokoprzetworzonych produktów rybnych, wymagających zaawansowanych procesów i skomplikowanych linii technologicznych. Skutkiem tego, w segmencie nowoczesnych przetworów trzy największe firmy kontrolują 75% rynku. Jest to typowa reguła rynkowa dla rozwiniętego technologicznie, organizacyjnie i prawidłowo funkcjonującego przemysłu, gdzie około 95% zakładów to przedsiębiorstwa prywatne 3. W okresie największego rozkwitu liczbę zakładów szacowano na ponad 400. Od końca lat 90. rozpoczęła się stopniowa redukcja wywołana koniecznością modernizacji oraz rozwoju jakościowego branŝy. 1 Rolnictwo i gospodarka Ŝywnościowa w Polsce, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Warszawa Rocznik Statystyczny Gospodarki Morskiej 2004, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa Wiadomości Rybackie, Morski Instytut Rybacki, Gdynia

3 Aktualnie kontynuowany jest proces dostosowania zakładów przetwórstwa rybnego do wymagań Unii Europejskiej. Z ponad 323 zakładów przetwórstwa ryb znajdujących się na koniec 2004 roku w rejestrze Głównego Inspektoratu Weterynarii 167 (51,7 proc.) zakładów, było uprawnionych do handlu rybami i produktami rybnymi na obszarze UE, 56 przetwórni, ma czas do 2006 roku, by dostosować się do norm unijnych a około 100 zakładów w większości lokalnych, małych przetwórni nie podjęło działań dostosowawczych i jest zagroŝonych likwidacją 4. Tabela 1. Dostosowanie polskich zakładów przetwórstwa ryb do standardów UE Wyszczególnienie Liczba Procent Liczba Procent zakładów zakładów zakładów zakładów (Zachodnio (Zachodniopo (Polska) (Polska) pomorskie) morskie) Zakłady uprawnione do handlu rybami % 42 13% i produktami rybnymi na terenie UE Zakłady, które mają czas do 2006 roku 56 17% 12 4% by dostosować się do norm unijnych Zakłady, które nie podjęły działań dostosowawczych % b.d. b.d. Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS: Rocznik Statystyczny Gospodarki Morskiej 2004, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa Restrukturyzacja przemysłu rybnego w Polsce oznacza takŝe przyspieszenie rozwoju inicjatyw rynkowych, które mają umoŝliwić korzystanie z wsparcia udzielanego sektorowi rybnemu w Polsce. Powstają pierwsze grupy producenckie, funkcjonuje giełda rybna w Ustce, trwa budowa Lokalnych Centrów Pierwszej SprzedaŜy Ryb. Zwiększa się liczba wniosków o dofinansowanie w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Rybołówstwo i Przetwórstwo Ryb , działań promocyjnych, innowacyjnych i związanych z rozwojem rynku i modernizacją oferty produktowej firm 5. Wielkość całkowitej produkcji finalnej na lądzie rosła systematycznie do 1998 roku, kiedy wyprodukowano prawie 320 tys. ton ryb i przetworów rybnych. Od roku 2000 produkcja zaczęła wyraźnie spadać. Dopiero w 2003 roku tendencja spadkowa została zahamowana. W ostatnim roku wielkość całkowitej produkcji finalnej przetwórstwa rybnego wzrosła o ponad 5%. Przyczynił się do tego znaczny wzrost importu surowców rybnych. Warto teŝ zaznaczyć, Ŝe wartość finalna produkcji konsumpcyjnej jest o 13 % większa niŝ w roku poprzedzającym. Zwiększono przede wszystkim produkcję przetworów w duŝej części eksportowanych, a więc ryb wędzonych i konserw. Znaczny wzrost eksportu, wyŝsze ceny oraz zachodzące procesy koncentracji spowodowały znaczącą poprawę kondycji finansowej przemysłu rybnego. W konsekwencji wartość sprzedaŝy w przedsiębiorstwach zatrudniających co najmniej 50 osób zwiększyła się o około 25 % 6. 4 Rocznik Statystyczny Gospodarki Morskiej 2004, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa Rynek Ryb. Stan i perspektywy, Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki śywnościowej, Warszawa TamŜe.

4 Tabela 2. Produkcja finalna przetwórstwa rybnego w Polsce w latach Lata Wielkość produkcji w tys. ton 298,5 319, ,8 273,2 276,7 291,5 Wartość produkcji w mln zł Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Morskiego Instytutu Rybackiego: Rynek Ryb. Stan i perspektywy, Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki śywnościowej, Warszawa Rys 2. Produkcja finalna przetwórstwa rybnego na lądzie w latach mln zł , , , ,2 276,7 291, tys. ton Wartość produkcji (mln zł) Wielkość produkcji (tys. ton) Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Morskiego Instytutu Rybackiego: Morska Gospodarka Rybna w 2004 roku, Morski Instytut Rybacki, Gdynia Wynik finansowy netto (w firmach średnich i duŝych) w roku 2004 był kilkakrotnie większy niŝ w roku poprzednim a udział firm rentownych w ogólnej liczbie przedsiębiorstw wzrósł z 84,6% w 2003 roku do 90% w roku ubiegłym. W 2003 roku, po gwałtownym spadku od końca lat 90., nastąpiło wyraźne oŝywienie aktywności inwestycyjnej wśród przetwórców. Natomiast w 2004 roku poziom wydatków inwestycyjnych na zakup środków trwałych był najwyŝszy w okresie ostatnich pięciu lat. OŜywienie było wynikiem skutecznego dostosowywania się przedsiębiorstw do sanitarnych i weterynaryjnych wymogów unijnych. Dodatkowym bodźcem do wzrostu aktywności inwestycyjnej przetwórców ryb była moŝliwość skorzystania z programów pomocowych 7. 7 TamŜe.

5 Rys 3. Nakłady inwestycyjne w przetwórstwie ryb w latach ,0 mln zł 100,0 80,0 60,0 40,0 20,0 85,0 80,0 49,7 61,1 110,0 0, nakłady inwestycyjne Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych IERiGś: Rynek Ryb. Stan i perspektywy, Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki śywnościowej, Warszawa Rozmieszczenie przetwórni powiązane jest z sytuacją logistyczną 62% przetwórni usytuowane jest w województwach nadmorskich pomorskim oraz zachodniopomorskim. Tabela 3. Rozmieszczenie przetwórni ryb Lokalizacja Udział procentowy Województwa nadmorskie 62% Inne 38% Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych IERiGś: Rynek Ryb. Stan i perspektywy, Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki śywnościowej, Warszawa Znaczące jest, Ŝe produkcja w tych dwóch województwach stanowi 75% całkowitej wartości produkcji krajowej sektora. W głębi kraju znaczną koncentrację zakładów przetwórstwa rybnego moŝna zanotować w województwie śląskim, które tradycyjnie jest regionem duŝego popytu na przetwory rybne 8. Popyt na surowiec przekracza moŝliwości lokalnych dostawców przemysł przetwórczy jest więc zaleŝny od importu. Według szacunków Morskiego Instytutu Rybackiego, ponad połowa surowca wykorzystywanego do produkcji przez polskie przetwórnie pochodzi z zagranicy. CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU Rezultatem zmian, jakie zachodziły w ostatnich latach w branŝy przetwórstwa rybnego jest zmiana struktury asortymentowej produkcji. W minionej dekadzie moŝna było zaobserwować tendencję polegającą na zmniejszaniu się, w produkcji globalnej udziału wyrobów prostych, takich jak ryby mroŝone oraz solone, na rzecz produktów bardziej przetworzonych. Przy relatywnie niewielkim wzroście podaŝy rynkowej wystąpiło wyraźne przesunięcie w kierunku asortymentów trwałych, nowoczesnych, co wobec potrzeb nowych warunków dystrybucji dobrze rokuje na przyszłość i perspektywy rynku rybnego. Według szacunków Morskiego Instytutu Rybackiego, w strukturze produkcji w 2004 roku 9, największy udział miały konserwy i prezerwy (26,1%). Na drugim miejscu znajdowały się marynaty, których udział przekroczył 20%, a na kolejnych filety rybne oraz ryby świeŝe i 8 TamŜe. 9 Określonej na podstawie firm zatrudniających powyŝej 50 osób.

6 mroŝone, z udziałem po około 15-16%. Znaczący udział w produkcji (10%) miały teŝ ryby wędzone. Rys 4. Struktura produkcji przetwórstwa rybnego według grup wyrobów w 2004 roku 22,6% Konserwy i prezerwy 26,1% 3,5% 5,8% 10,3% 16,2% 15,5% Marynaty Filety świeŝe i mroŝone Ryby świeŝe i mroŝone Ryby wędzone Ryby solone Pozostałe wyroby Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Morskiego Instytutu Rybackiego: Morska Gospodarka Rybna w 2004 roku, Morski Instytut Rybacki, Gdynia Biorąc pod uwagę segment wysoko przetworzonych produktów rybnych, które są specjalnością największych podmiotów w branŝy, najbardziej znaczącą dynamikę wykazały marynaty śledziowe oraz konserwy, które generują ponad 60% sprzedaŝy nowoczesnych przetworów rybnych. Do najwaŝniejszych produktów na rynku konserw rybnych naleŝą śledzie i szproty. Wśród konsumentów rośnie równieŝ zainteresowanie szlachetniejszymi gatunkami ryb. Obserwuje się wzrost konsumpcji tuńczyka oraz łososia, co odzwierciedla ogólnorynkową tendencję wzrostu popularności ryb o wyŝszej jakości 10. HANDEL ZAGRANICZNY Znaczenie handlu zagranicznego rybami i przetworami rybnymi w ogólnej wymianie handlowej Polski z zagranicą jest niewielkie. Struktura polskiego eksportu ryb wskazuje na przewaŝającą rolę produktów przetworzonych, co w zestawieniu z importem o charakterze ściśle surowcowym czyni obraz handlu zagranicznego w tej dziedzinie nader pozytywnym. Szczególne oŝywienie zanotowano w 2004 roku, kiedy to wymiana handlowa sektora rybnego osiągnęła rekordowy poziom, głównie za sprawą wejścia Polski do UE. Zwiększyło się zaufanie do polskich produktów oraz zniesione zostały ostatnie bariery celne i techniczne. Eksport produktów rybnych odgrywa istotną rolę w polskim przetwórstwie rybnym. Według wstępnych obliczeń, w ubiegłym roku polscy eksporterzy sprzedali za granicę blisko 128,1 tys. ton ryb i produktów rybnych, uzyskując za nie aŝ 338,2 mln euro, tj. o 25,9% więcej, niŝ w roku Ponadto polscy rybacy wyładowali w portach zagranicznych ok. 48,5 tys. ton ryb o wartości 11 mln euro. 10 Rolnictwo i gospodarka Ŝywnościowa w Polsce, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Warszawa 2005.

7 Tabela 4. Eksport produktów rybnych z lądu w latach Lata Wielkość eksportu Wartość eksportu w Zmiana wartości od w tys. ton mln euro roku poprzedniego ,1 240, ,4 215, ,6 244,6 13,7% ,0 249,0 1,8% ,8 268,6 7,8% ,1 338,2 25,9% Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych IERiGś: Rynek Ryb. Stan i perspektywy, Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki śywnościowej, Warszawa Rys 5. Eksport produktów rybnych z lądu w latach tys. ton ,1 96,3 97,1 102,4 108, ,8 338,2 268,6 240,8 244, , mln euro Wielkość eksportu w tys. ton Wartość eksportu w mln euro Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych IERiGś: Rynek Ryb. Stan i perspektywy, Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki śywnościowej, Warszawa Największy wzrost eksportu w 2004 roku dotyczył ryb: Wędzonych (wzrost o 45%) Filetów i mięsa z ryb (wzrost o 24%) Konserw i przetworów (wzrost o 19%). SprzedaŜ za granicą tych trzech grup towarów stanowiła 84,8% całego eksportu ryb 11. Handel z krajami Unii Europejskiej stanowi ponad 80% przychodów z eksportu produktów rybnych. Pozostałe 20% pochodzi w większości z handlu z krajami wysokorozwiniętymi gospodarczo (USA, Japonia) oraz krajami Europy Wschodniej. W obrębie UE naszymi odbiorcami są w przewaŝającej mierze kraje tzw. starej Unii, w tym głównie Niemcy i Wielka Brytania. Udział eksportu ryb i przetworów rybnych w ogólnej produkcji zakładów przetwórstwa rybnego, kształtujący się obecnie na poziomie około 40-50% wielkości produkcji, z pewnością będzie wzrastał 12. Prognozę taką moŝna sformułować między innymi na podstawie inwestycji w sektorze przetwórstwa rybnego, planowanych w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego (SPO) Rybołówstwo i przetwórstwo ryb Pomimo wysokiego eksportu ryb i produktów rybnych Polska pozostaje per saldo importerem ryb. Wysoki potencjał produkcyjny zakładów przetwórstwa rybnego z jednej 11 Morska Gospodarka Rybna w 2004 roku, Morski Instytut Rybacki, Gdynia Rynek Ryb. Stan i perspektywy, Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki śywnościowej, Warszawa 2005.

8 strony oraz malejące dostawy surowców rybnych z krajowego rybołówstwa, to podstawowy czynnik dynamizujący import ryb do Polski. W 2004 roku całkowity import ryb i przetworów rybnych do Polski wyniósł 282,6 tys. ton o wartości 400,6 mln euro, co stanowiło 19,5 % wzrost w porównaniu z rokiem poprzednim. Tabela 5. Import ryb i produktów rybnych w latach Lata Wielkość importu w Wartość importu w Zmiana wartości od tys. ton mln euro roku poprzedniego ,7 274, ,0 370, ,4 322, ,4 410,5 27% ,4 350,8-14,5% ,2 335,2-4,4% ,6 400,6 19,5% Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych IERiGś: Rynek Ryb. Stan i perspektywy, Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki śywnościowej, Warszawa Rys 6. Import produktów rybnych w latach , ,4 280,4 410, ,4 350,8 248,2 335,2 282,6 400, , Wielkość importu w tys. ton Wartość importu w mln euro Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych IERiGś: Rynek Ryb. Stan i perspektywy, Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki śywnościowej, Warszawa W strukturze towarowej importu podstawowa rolę odgrywają surowce przeznaczone do dalszego przetwórstwa. Filety, mięso z ryb oraz ryby mroŝone stanowią ponad 71% całej importowanej masy towarowej.

9 Rys 7. Struktura importu ryb i produktów rybnych w 2004 roku 71% 29% surowce produkty przetworzone Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Morskiego Instytutu Rybackiego: Morska Gospodarka Rybna w 2004 roku, Morski Instytut Rybacki, Gdynia W ubiegłym roku po raz pierwszy dostawy ryb z krajów Wspólnoty przekroczyły dostawy z Norwegii i Islandii. Głównymi dostawcami ryb z UE były Dania, Holandia, Irlandia oraz Niemcy 13. NajwaŜniejsze dla polskiego importu są ryby pelagiczne (śledzie i makrele), będące surowcem do produkcji marynat, salinat oraz konserw rybnych, a więc produktów o wysokiej wartości dodanej. Rozwinięty handel zagraniczny, a zwłaszcza duŝy import surowców rybnych, jest efektem popytu i nie stanowi zagroŝenia ani konkurencji dla rodzimej produkcji surowca rybnego. Import gotowych produktów rybnych bezpośrednio na rynek stanowi poniŝej 15% dostawy produktów rybnych na rynek krajowy 14. ŚWIATOWY RYNEK RYB I PRZETWORÓW RYBNYCH W światowym handlu rybami i przetworami z ryb w 2004 roku dominowały produkty przetworzone: mroŝone, konserwowane i solone (ponad 90%). Ryby Ŝywe, świeŝe i chłodzone stanowiły niewielką, chociaŝ rosnącą część tego handlu. Największym producentem ryb na świecie są Chiny 17,3 % połowów światowych. Do znaczących producentów ryb naleŝą teŝ: Peru, USA i Japonia. Polska nie jest waŝnym producentem ryb i produktów rybnych. Jej udział w światowej produkcji wynosi około 0,2%. Do największych importerów ryb i przetworów rybnych naleŝą: Unia Europejska, której udział w wartości światowego handlu rybami wynosi około 35%, Japonia (22%) i USA (16%). 13 Morska Gospodarka Rybna w 2004 roku, Morski Instytut Rybacki, Gdynia TamŜe.

10 Rys 8. Najwięksi importerzy ryb i produktów rybnych na świecie w 2004 roku 35% 22% 16% UE Japonia USA Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych IERiGś: Rynek Ryb. Stan i perspektywy, Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki śywnościowej, Warszawa Największym eksporterem ryb są Chiny z około 8 % udziałem w wartości światowego eksportu. Do duŝych eksporterów zaliczyć teŝ naleŝy Tajlandię, Norwegię i USA 15. KLUCZOWE PODMIOTY BRANśY PRZETWÓRSTWA RYB W POLSCE Polski rynek przetworów rybnych po stronie producentów, działających głównie na rzecz zaopatrzenia rynków lokalnych cechuje się rozdrobnieniem. Dopiero oferowanie wysokoprzetworzonych produktów (konserw, marynat i mroŝonych ryb) skupia największych graczy rynkowych. Ze względu na zróŝnicowany asortyment produkcji trudno jest jednoznacznie wskazać lidera branŝy, jednakŝe do wiodących firm sektora polskiego przetwórstwa rybnego zalicza się: Superfish, Wilbo, Lisner, Rieber Foods, Graal oraz Łosoś. Swój udział w rynku przetworów rybnych mają równieŝ mniejsze firmy, próbujące zaistnieć w skali ogólnopolskiej, do których naleŝą m.in. Frosta, Seko, Polarica, Dega, Proryb. Tylko dwa przedsiębiorstwa z tych branŝowych liderów usytuowane są w województwie zachodniopomorskim - Superfish (Kukinia k/kołobrzegu) oraz Dega (Sianów). Działająca od 25 lat firma Superfish dominuje w dziedzinie przetwórstwa śledzi. W 2000 roku większość udziałów w spółce wykupiła firma Abba Seafoods naleŝąca do norweskiego koncernu Orkla Foods. Obok śledzi oferowanych w najróŝniejszych marynatach, Superfish jest drugim po Froście liderem rynku konfekcjonowanych ryb mroŝonych 16. Do wiodących firm działających w segmencie produkcji marynat i przetworów rybnych naleŝy teŝ Lisner. Obecnie zakład ten wchodzi w skład brytyjskiego koncernu Uniq plc. Lisner produkuje przetwory rybne w nowoczesnej fabryce w Poznaniu. Konsekwentne pozycjonowanie pozwoliło zbudować silną pozycję marki Lisner na rynku przetworów rybnych ze śledzia, jako produktów wysokiej jakości, do których konsumenci mają duŝe zaufanie. Warto dodać, Ŝe znajomość marki Lisner jest najwyŝsza wśród wszystkich marek produktów rybnych 17. Rynek konserw rybnych w Polsce, mimo iŝ stanowi tylko ¼ rynku produktów rybnych ogółem naleŝy do rozwijających się najbardziej dynamicznie. Charakteryzuje się duŝym 15 Rynek Ryb. Stan i perspektywy, Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki śywnościowej, Warszawa Strony internetowe firm: Superfish, Graal, Lisner oraz Wilbo. 17 Materiały konferencyjne, Międzynarodowe Targi Przetwórstwa i Produktów Rybnych Polfish 2005, Gdańsk 2005.

11 nasyceniem, silną konkurencją oraz koncentracją produkcji. Cztery największe spółki: Wilbo, Graal, Rieber Foods oraz Łosoś kontrolują ok. 60% dostaw na rynek wewnętrzny 18. Wilbo skupia się na produkcji i sprzedaŝy konserw rybnych i mięsnych, owoców morza oraz wysoko przetworzonych ryb mroŝonych. Główne marki konserw to: Neptun, Neptun Premium oraz Taaka Ryba. Wilbo produkuje teŝ konserwy dla sieci handlowych pod markami własnymi. Graal S.A. z Wejherowa jest obecnie najbardziej ekspansywną spółką w branŝy rybnej. Od chwili wejścia na Warszawską Giełdę Papierów Wartościowych spółka zanotowała 30% wzrost wartości akcji. Ostatnio przejęła udziały w firmach Polinord i Syrena Royal oraz rozpoczęła budowę linii technologicznej tuńczyka. Konserwy są sprzedawane pod kilkoma markami: Graal, Black Rose oraz Meg. Trzecim dostawcą konserw na rynek krajowy jest spółka Rieber Foods Polska S.A., posiadająca zakład produkcyjny w Gniewinie. Najistotniejszy jest dla tej firmy rynek eksportowy, nie rezygnuje jednak ona ze starań o wysoką pozycję na rynku krajowym dostarczająca 1/4 krajowego spoŝycia konserw 19. Dwie podstawowe marki to King Oskar i Big Fish. Specjalizacją zakładu są konserwy produkowane ze szprotów norweskich. Trzecim co do wielkości producentem ryb w Polsce jest Przetwórstwo Ryb Łosoś z Włynkówka k/słupska. Od czasu przeniesienia produkcji z Ustki do nowoczesnego zakładu na terenie słupskiej SSE, spółka dynamicznie zwiększa produkcję, która w ostatnim roku wzrosła aŝ o 62%. Firma sprzedaje swoje produkty pod marką Łosoś, a takŝe produkuje konserwy pod marki sieci handlowych. Przedsiębiorstwo Dega z Sianowa w woj. zachodniopomorskim jest największym producentem sałatek rybnych w Polsce. Spółka proponuje swoim konsumentom ponad 50 rodzajów wyrobów garmaŝeryjnych, głównie róŝnego rodzaju sałatek i przetworów rybnych. Potwierdzeniem wysokiej jakości produktów są liczne wyróŝnienia i nagrody konsumenckie, m.in. Pomorski Produkt Roku 2004 oraz Polski Producent śywności Spółka ma status zakładu pracy chronionej Materiały konferencyjne, Międzynarodowe Targi Przetwórstwa i Produktów Rybnych Polfish 2005, Gdańsk TamŜe. 20 Strony internetowe firm: Superfish, Graal, Lisner oraz Wilbo.

12 Tabela 6. Zestawienie wybranych przedsiębiorstw z branŝy przetwórstwa ryb Nazwa Własność/udziały Pozycja na rynku Uwagi Superfish Inwestor zagr. Abba Seafoods Lider przetwórstwa śledzi Lokalizacja- woj. zachodniopomorskie Wilbo Spółka giełdowa Znana marka konserw - Neptun Lisner Inwestor zagr. Uniq plc. Najlepiej rozpoznawalna marka w segmencie śledzi Rieber Foods Inwestor zagr. Lider konserw ze szprotów norweskich Graal Spółka giełdowa Najbardziej ekspansywna spółka branŝy Łosoś Spółka z o.o. Trzeci co do wielkości producent ryb w Polsce Dega Spółka z o.o., Zakład pracy chronionej Największy producent sałatek rybnych Lokalizacja- woj. zachodniopomorskie Źródło: Opracowanie własne. ZATRUDNIENIE Strefę przybrzeŝną Morza Bałtyckiego uznaje się za zaleŝną od rybołówstwa, poniewaŝ dla mieszkańców tych regionów połowy oraz praca w przetwórstwie rybnym stanowią główne źródło utrzymania. Jest to bardzo istotne w obliczu wysokiego bezrobocia dotykającego ludność zamieszkującą ten teren, szczególnie na Pomorzu Środkowym, które jest uznane za jeden z najbiedniejszych regionów Polski. Według szacunków Morskiego Instytutu Rybackiego całkowite zatrudnienie w gospodarce rybnej wyniosło w 2004 roku 23,6 tys. osób, natomiast w sektorze przetwórstwa ryb 12,7 tys. zatrudnionych. Tabela 7. Zatrudnienie w sektorze przetwórstwa ryb w latach Rok Zatrudnienie w przetwórstwie ryb (ogółem) Zatrudnienie w przetwórstwie ryb (woj. Zachodniopomorskie) Zatrudnienie w przetwórstwie ryb (woj. Pomorskie) ,9 tys. 4,3 tys. 6,0 tys ,8 tys. 3,9 tys. 5,5 tys ,2 tys. 3,3 tys. 4,9 tys ,6 tys. 3,0 tys. 5,1 tys , 7 tys.-szac. b.d. b.d Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS: Rocznik Statystyczny Gospodarki Morskiej 2004, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 2004 i MIR: Morska Gospodarka Rybna w 2004 roku, Morski Instytut Rybacki, Gdynia Po systematycznym spadku zatrudnienia w sektorze przetwórstwa ryb, odnotowywanym aŝ do roku 2002, wyraźnie moŝna zaobserwować tendencję do ponownego wzrostu. Miejsc pracy przybywa jednak głównie w zakładach przetwórczych zlokalizowanych w województwie pomorskim. KRAJOWA PRODUKCJA ZASOBÓW SUROWCOWYCH Z punktu widzenia gospodarki narodowej, polskie rybołówstwo ma marginalne znaczenie. Jego udział w strukturze PKB jest znikomy. JednakŜe w regionach nadmorskich rybołówstwo oraz związany z nim przemysł przetwórczy tworzą znaczący wkład do lokalnej

13 gospodarki. Rentowność tego sektora utrzymuje się na niskim poziomie, głównie ze względu na straty rybołówstwa dalekomorskiego. Sektor rybołówstwa jest obecnie na etapie dostosowywania się do standardów i wymogów Unii Europejskiej. WiąŜe się to z regulacją sektora rybołówstwa bałtyckiego i jego restrukturyzacją, organizacją rynku rybnego, standardami sanitarnymi i kontrolą weterynaryjną. Nastąpiły powaŝne zmiany skutkujące ograniczeniem rybołówstwa, redukcją floty i mocy połowowych oraz popularyzacją hodowli ryb. Jest to bezpośrednio związane z niezbędną odbudową zasobów rybnych i zapewnieniem równowagi w morzach, zwłaszcza w Morzu Bałtyckim. W polskim rybołówstwie morskim moŝna wyróŝnić dwa najwaŝniejsze podsektory, róŝniące się od siebie zarówno obszarem, jak i sposobem eksploatacji Ŝywych zasobów morza. Są to rybołówstwo bałtyckie oraz rybołówstwo dalekomorskie. Połowy bałtyckie mają prawie 70% udział w całości połowów krajowych i wyniosły w 2004 roku około 153,7 tys. ton ryb, głównie szprotów, śledzi, dorszy oraz łososi. Wynik ten był tylko o 5% wyŝszy w porównaniu z rokiem poprzednim, mimo powiększenia limitów połowów o 24% 21. Od czasu upadku państwowej floty dalekomorskiej, połowy poza Bałtykiem stanowią nieznaczny procent ogólnych połowów Polski. W 2004 roku statki dalekomorskie poławiające pod polską banderą odłowiły 19 tys. ton ryb. Dostępny Polsce limit połowów na łowiskach Atlantyku wynosi w 2005 r. 4,7 tys. ton. Nie daje to podstaw do prognozowania wyŝszych połowów niŝ ubiegłoroczne, zwłaszcza Ŝe ostatni z państwowych statków dalekomorskich został zgłoszony i zaakceptowany do złomowania 22. Tabela 8. Połowy ryb w Polsce w latach (w tys. ton wagi Ŝywej) Wyszczególnienie P Razem połowy krajowe 287,8 275,5 284,7 256,4 213,8 224,5 204,0 w tym: połowy morskie 234,8 220,5 230,7 204,4 160,3 172,7 152,0 połowy śródlądowe 53,0 55,0 54,0 52,0 53,5 51,8 52,0 P- prognoza Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS: Rocznik Statystyczny Gospodarki Morskiej 2004, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 2004 i MIR: Morska Gospodarka Rybna w 2004 roku, Morski Instytut Rybacki, Gdynia Morska Gospodarka Rybna w 2004 roku, Morski Instytut Rybacki, Gdynia TamŜe.

14 Rys 9. Połowy ryb w Polsce w latach (w tys. ton wagi Ŝywej) ,8 220,5 230,7 204,4 160,3 172, ,5 51, P połowy morskie połowy śródlądowe Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS: Rocznik Statystyczny Gospodarki Morskiej 2004, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 2004 i MIR: Morska Gospodarka Rybna w 2004 roku, Morski Instytut Rybacki, Gdynia Rybołówstwo morskie jest uzupełniane przez połowy śródlądowe. W 2004 r. produkcja ryb słodkowodnych wyniosła 48,9 tys. ton i miała 22% udział w krajowych połowach ryb. W 66% były to ryby hodowane w akwakulturze (urządzeniach wodnych), głównie karpie i pstrągi 23. Gospodarcze znaczenie rybactwa śródlądowego znacznie przekracza wartość odłowionych ryb. WiąŜe się ono nie tylko z rozwojem amatorskich połowów ryb i ich profesjonalnej obsługi, jako czynnika aktywizującego lokalny rozwój gospodarczy ale takŝe, a moŝe przede wszystkim z racjonalną gospodarką wodną i ochrona środowiska. Rys 10. Struktura połowów krajowych w roku % 27% 69% 22% 66% 7% polowy bałtyckie połowy dalekomorskie połowy śródlądowe akwakultura wędkarstwo połowy jeziorowe Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Morskiego Instytutu Rybackiego: Morska Gospodarka Rybna w 2004 roku, Morski Instytut Rybacki, Gdynia Postęp technologiczny i genetyczny w produkcji ryb w akwakulturze sprawia, ze moŝliwości jej rozwoju są bardzo duŝe. Rozwój akwakultury jest nie tylko stymulatorem rozwoju nowoczesnego rynku ryb i owoców morza, ale umoŝliwia ograniczenie rabunkowej 23 Rynek Ryb. Stan i perspektywy, Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki śywnościowej, Warszawa 2005.

15 gospodarki wodnej oraz wskazuje, ze powinna ona szybciej niŝ dotychczas zastępować połowy ryb. Szanse rozwoju dla rybactwa śródlądowego moŝna dostrzec w nowoczesnej organizacji rynku rybnego, w unijnej pomocy strukturalnej we wprowadzaniu nowych rozwiązań technologicznych dla tego sektora gospodarki oraz uregulowaniu spraw dotyczących oznaczania produktów o ekologicznym pochodzeniu. W ramach programu SPO hodowcy ryb będą mogli otrzymać pomoc finansową na budowę nowych obiektów stawowych i modernizację juŝ istniejących. Pomocą objęte będą takŝe inwestycje w gospodarce jeziorowej. Celem jej udzielenia jest zwiększenie zdolności produkcyjnych i poprawa warunków prowadzenia gospodarki rybackiej, w tym poprawa konkurencyjności sektora i jego dochodowości. W opinii dyrektora Instytutu Rybactwa Śródlądowego prof. Bogusława Zdanowskiego, rozwój akwakultury określą nowe rozwiązania technologiczne w zakresie redukcji negatywnego wpływu intensywnych systemów chowu ryb na środowisko, profilaktyki i terapii ryb, hodowli nowych gatunków ryb, produkcji pasz opartych na alternatywnych źródłach białka i tłuszczu, koncepcji rozwiązań ekonomicznych produkcji ryb w zamkniętych systemach. Na koniec 2004 roku polska flota rybacka składała się z 398 kutrów bałtyckich oraz 8 trawlerów 24. Szacuje się, Ŝe na koniec 2005 roku potencjał połowowy floty rybackiej zostanie zredukowany o 30%. Wskazuje na to liczba wniosków o złomowanie statków złoŝonych i zakwalifikowanych do realizacji przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Flota kutrowa jest niemal w całości eksploatowana przez armatorów prywatnych. Z przedsiębiorstw publicznych własną działalność połowową na Bałtyku prowadzi tylko PPiUR Szkuner, który jest największym pracodawcą w powiecie puckim. Zatrudnia obecnie 435 osób 25. Wśród prywatnych przedsiębiorstw połowowych panuje duŝe rozdrobnienie. Jeszcze jednym trudnym problemem dotykającym rodzime rybołówstwo jest organizacja tzw. pierwszej sprzedaŝy ryb. Działa juŝ w Ustce pierwsza aukcja rybna, mimo to rybacy znaczną część połowów sprzedają pośrednikom poza nią. Radykalny postęp w tym względzie moŝe spowodować dopiero rygorystyczna kontrola weterynaryjna i egzekwowanie tzw. tracebility, czyli konieczność dokumentowania pochodzenia ryb i ich przetworów na kaŝdym etapie przetwórstwa i obrotu. Mimo akcesji Polski do Unii Europejskiej, rynek ryb w 2004 roku naleŝał do jednych z najbardziej stabilnych rynków Ŝywnościowych. Ceny ryb i ich przetworów wzrosły w znacznie mniejszym stopniu niŝ cała Ŝywność, a zwłaszcza mięso i jego przetwory. Ceny pierwszej sprzedaŝy ryb morskich w portach bałtyckich były w ostatnim roku zbliŝone do poziomu z poprzednich dwóch lat 26. ODBIORCY Rynek przetworów rybnych w Polsce jest rynkiem jeszcze wschodzącym, o czym świadczy niskie spoŝycie produktów rybnych. W 2004 roku według Morskiego Instytutu Rybackiego średnie spoŝycie kształtowało się na poziomie 11,5 kg ryb i produktów rybnych (wyraŝonych w wadze Ŝywej). Było to o 10,5% więcej, niŝ rok przedtem. W innych krajach Unii spoŝycie ryb i produktów rybnych jest o połowę większe. Wynik ten wskazuje na duŝy potencjał naszego rynku oraz stwarza szansę rozwoju dla wielu producentów. Polscy konsumenci sięgający po ryby najczęściej wybierają ryby świeŝe świeŝe tusze i filety preferuje łącznie 36% konsumentów. Na dalszych miejscach znajdują się ryby 24 Morska Gospodarka Rybna w 2004 roku, Morski Instytut Rybacki, Gdynia Materiały konferencyjne, Międzynarodowe Targi Przetwórstwa i Produktów Rybnych Polfish 2005, Gdańsk Rynek Ryb. Stan i perspektywy, Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki śywnościowej, Warszawa 2005.

16 wędzone (17%), konserwy rybne (11%), kostki i paluszki mroŝone (10%) oraz marynaty (9%). RóŜnice w zakresie struktury konsumpcji w kraju i struktury produkcji produktów rybnych wynikają z faktu, Ŝe duŝą część ryb i produktów rybnych, szczególnie tych wysokoprzetworzonych, produkowanych w polskich przetwórniach, sprzedaje się poza granice kraju. Rys 11. Struktura konsumpcji krajowej ryb i produktów rybnych w roku % 17% 17% 11% 9% świeŝe tusze i filety konserwy rybne marynaty 10% ryby wędzone kostki i paluszki mroŝone inne Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Morskiego Instytutu Rybackiego: Morska Gospodarka Rybna w 2004 roku, Morski Instytut Rybacki, Gdynia Polski rynek detaliczny ryb cechuje się spadającym udziałem ryb nisko przetworzonych (solonych, wędzonych, mroŝonych), na rzecz produktów wysoko przetworzonych, wygodnych w uŝyciu, takich jak np. ryby marynowane, rybne dania gotowe, paluszki rybne i konserwy. Ceny detaliczne ryb i ich przetworów w ubiegłym roku były stabilne, co przy znacznym wzroście cen innej Ŝywności sprawiło, iŝ realnie ryby i ich przetwory staniały. NaleŜą one jednak w dalszym ciągu do najdroŝszych źródeł białka zwierzęcego, średnio są dwa razy droŝsze od drobiu 27. Choć cena jest nadal naczelnym czynnikiem wyboru, coraz większe znaczenie nabiera marka produktu. Na rynku przetworów rybnych produkty przestają być anonimowe. Stąd tez duŝe firmy rybne decydują się na tworzenie i promowanie własnych marek. Rozwojowi skutecznej promocji produktów rybnych w Polsce sprzyja chłonny, nienasycony jeszcze rynek ryb. Dowodzą tego silne pozytywne reakcje konsumentów na prowadzone przez niektóre przedsiębiorstwa akcje promocyjne. Przeszkodą w rozwoju promocji są: dotychczasowa słaba jej organizacja oraz brak kapitału. Jednym z narzędzi mających słuŝyć poprawie tej sytuacji jest wspominany juŝ Sektorowy Program Operacyjny. Środki na promocję są jednak w niewielkim stopniu wykorzystywane. Mimo to, moŝna sądzić, Ŝe widoczny trend zdrowego odŝywiania, podniesienie jakości produktów, implementacja nowoczesnych technik marketingowych oraz segmentacja rynku, np. poprzez oferowanie produktów dla konkretnych grup klientów, wpłyną pozytywnie na wzrost rynku przetworów rybnych w przyszłości. 27 Rynek Ryb. Stan i perspektywy, Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki śywnościowej, Warszawa 2005.

17 DYSTRYBUCJA Organizacja rynku rybnego, mimo wejścia Polski do Unii Europejskiej, zmieniła się niewiele. Ryby i przetwory rybne sprzedaje się zarówno w sklepach specjalistycznych, jak i w ogólno spoŝywczych. Do niedawna to małe sklepy spoŝywcze stanowiły najwaŝniejszy kanał dla sprzedaŝy produktów rybnych, obecnie jednak coraz silniejszą pozycję na rynku zdobywają sieci sklepów wielkopowierzchniowych, które dysponują odpowiednią organizacją sprzedaŝy, zapewniając odpowiednią prezentację towaru i działania promocyjne oraz oferują konkurencyjne ceny. Znaczenie handlu nowoczesnego uwydatnia się szczególnie w przypadku marynat oraz konserw. Ta kategoria produktów aŝ w 67% jest rozprowadzana przez hiper- i supermarkety 28. Sieci duŝych sklepów, będące w większości własnością inwestorów zagranicznych coraz częściej dyktują zasady funkcjonowania rynku rybnego. Ze względu na swoją przewagę organizacyjną i ekonomiczną są w stanie narzucać dostawcom i producentom swoje warunki. Za jedną z istotnych barier rozwoju całego sektora rybnego moŝna uznać niedostateczną organizację rynku hurtowego (aukcji) ryb. Mimo uruchomienia, zapowiadanej od kilku lat, aukcji rybnej w Ustce, zainteresowanie tą formą dystrybucji ryb ze strony rybaków było znikome. Taka sytuacja sprzyja przechwytywaniu części dochodów rybaków przez licznych pośredników działających na rynku ryb. W Unii Europejskiej bardzo rozpowszechnione jest tworzenie przez rybaków i przetwórców ryb organizacji producentów, które zapewniają ich produktom jak najlepszą pozycję na rynku. Dzięki wsparciu finansowemu ze strony Unii wpływają na racjonalne zagospodarowanie ograniczonych zasobów, dbają o dowartościowanie produkcji ryb i przetworów rybnych oraz przyczyniają się do stabilizacji rynku. Transport oraz dystrybucja surowca i produktów rybnych bez uszczerbku dla jakości moŝliwe są tylko przy wykorzystaniu nowoczesnych specjalistycznych środków transportu. Od kilku lat postulowane jest wprowadzenie na terenie kraju systemu łańcucha chłodniczego obejmującego zarówno moŝliwości transportu jak i przechowywania produktów rybnych. Pomoc finansowa dostępna w ramach Sektorowego programu Operacyjnego jako forma wsparcia dla zapewnienia ciągłość produkcji i przechowalnictwa, umoŝliwi stworzenie całego mechanizmu - od chwili połowu do chwili wprowadzenia do obrotu, zwiększając wartość dodaną na poszczególnych etapach produkcji. DOSTAWCY I TECHNOLOGIE DLA PRZETWÓRSTWA RYBNEGO Dla zachowania odpowiednich standardów i wytwarzania produktów na wysokim poziomie potrzebny jest nie tylko zakup surowców najwyŝszej jakości, ale takŝe dobór odpowiednich przypraw oraz zastosowanie nowoczesnej technologii, zarówno przy produkcji jak i pakowaniu produktu. W miarę jak w strukturze konsumpcji ryb zwiększa się udział produktów wysoko przetworzonych, coraz większego znaczenia nabierają róŝnego rodzaju dodatki. Przy wzbogacaniu smaku i wyglądu ryb stosuje się całą gamę przypraw, środków spoŝywczych oraz komponentów, często coraz bardziej egzotycznych. Najaktywniejsze firmy z segmentu dodatków do produktów rybnych to m.in. Avo, Boom, Fleisch Mannschaft, Konryb 29. Opakowanie w duŝym stopniu wpływa na decyzję konsumenta o zakupie produktu. Coraz częściej preferowane są produkty w łatwootwieralnym, estetycznym opakowaniu, które swoim kształtem bądź kolorystyką wyróŝnia się wśród konkurencyjnych towarów. Dlatego 28 Wiadomości Rybackie, Morski Instytut Rybacki, Gdynia Materiały konferencyjne, Międzynarodowe Targi Przetwórstwa i Produktów Rybnych Polfish 2005, Gdańsk 2005.

18 teŝ przedsiębiorstwa przetwórstwa ryb bardzo ściśle współpracują z dostawcami opakowań. Oferta tych firm obejmuje zarówno całe systemy wykorzystywane przy transporcie, produkcji oraz magazynowaniu (kontenery, palety), jak i dostawę pojedynczych opakowań, w których produkty rybne sprzedawane są na rynku detalicznym, a więc puszki do konserw, opakowania drukowane, folie oraz etykiety. Przedsiębiorstwa te obsługują najczęściej nie tylko sektor rybny, ale cały przemysł spoŝywczy. Krajowym liderem w dostawach dla branŝy rybnej jest firma Crown 30. W związku z uruchomieniem Sektorowego Programu Operacyjnego wiele przedsiębiorstw przetwórstwa ryb i produktów rybnych decyduje się na skorzystanie z dofinansowania i unowocześnienie procesu technologicznego. Najwięcej środków inwestuje się w prace budowlane oraz zakup nowoczesnych urządzeń i środków transportu. Pośrednio więc beneficjentami programu staną się dostawcy m.in. nowoczesnych, materiałów budowlanych, takich jak specjalistyczne posadzki, panele ścienne do chłodni (dostarczane np. przez firmy Flowcrete lub Froz-system), urządzeń przetwórczych i etykietujących, od operacji obróbki wstępnej aŝ po urządzenia specjalistyczne (firmy: Alimp, Htech, I.E.S. International, Lambda H- L,Polpack, Radwag, Reynpol, Rex-Pol Stawiany, Trent, Uniscale), urządzeń i środków zapewnienia higieny (firmy: Ceres, Cid Lines,Impuls, Radex), środków transportu wewnętrznego i samochodów cięŝarowych (firmy: George Utz, Guss-Ex). Od stycznia 2005 roku branŝa rybna zobowiązana jest do wprowadzenia zasad identyfikowalności produktów rybnych, zgodnie z nowym rozporządzeniem UE. Zakłady rybne będą więc poszukiwać nowych rozwiązań opartych o skanery kodów kreskowych oraz systemy RFID (kodów częstotliwości radiowej) 31. INSTYTUCJE OTOCZENIA BIZNESU W związku z wejściem Polski do Unii Europejskiej wzrasta rola organizacji producenckich sektora rybnego. Przejmują one część uprawnień znajdujących się dotychczas w gestii administracji państwowej i stają się partnerami podobnych organizacji w pozostałych krajach Unii. W Polsce obserwuje się niedostateczną liczbę podmiotów konsolidujących branŝę oraz aktywnie uczestniczących w rozwiązywaniu problemów sektora rybnego. Jedną z nielicznych organizacji zrzeszających firmy produkujące ryby i produkty rybne jest Polskie Stowarzyszenie Przetwórców Ryb (PSPR) z siedzibą w Koszalinie. W chwili obecnej organizacja liczy 100 członków, którzy dostarczają około 80% przetworów rybnych na rynek krajowy i ok. 90 % produktów przeznaczonych na eksport. Stowarzyszenie ma na celu wspieranie sektora przetwórstwa rybnego w przystosowaniu do nowych warunków prowadzenia działalności w Unii Europejskiej oraz promocję nowoczesnych, przyjaznych środowisku technologii przetwórczych i produktów rybnych 32. WaŜnym podmiotem otoczenia sektora rybnego jest Krajowa Izba Gospodarki Morskiej. Jest to organizacja zrzeszająca przedsiębiorstwa i instytucje prowadzące działalność w ramach szeroko rozumianej gospodarki morskiej. 30 Materiały konferencyjne, Międzynarodowe Targi Przetwórstwa i Produktów Rybnych Polfish 2005, Gdańsk TamŜe. 32 TamŜe.

19 JEDNOSTKI BADAWCZE Badania ekonomiczne działalności rybołówstwa i przetwórstwa ryb, w odróŝnieniu od prowadzonych od wielu lat badań biologicznych, mają stosunkowo krótką historię. Brak wiarygodnych danych dotyczących ekonomicznych aspektów funkcjonowania rynku ryb i produktów rybnych był zawsze słabym punktem zarządzania sektorem rybnym. Wejście Polski do Unii Europejskiej zobowiązuje nasz kraj nie tylko do przestrzegania Wspólnej Polityki Rybackiej, ale równieŝ do tworzenia zbioru danych niezbędnych do jej realizacji oraz oceny wpływu na sytuację ekonomiczną całego sektora, łącznie z przetwórstwem i rynkiem ryb. Zgodnie z ministerialnym rozporządzeniem, jako odpowiedzialny za prowadzenie badań naukowych, wynikających z akcesji Polski do Unii, został wyznaczony Morski Instytut Rybacki w Gdyni. MIR jest państwową jednostką badawczą utworzoną w celu prowadzenia prac badawczo-rozwojowych, wdroŝeniowych i popularyzacji w dziedzinach biologii morza, ochrony środowiska morskiego i jego zasobów oraz morskiej gospodarki rybnej. MIR jest szczególnie ceniony za dogłębne opracowywanie danych statystycznych dotyczących morskiej gospodarki rybnej, dla potrzeb instytucji krajowych i organizacji międzynarodowych. Instytut prowadzi szereg projektów współfinansowanych ze środków Unii Europejskiej oraz realizowanych w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego "Rybołówstwo i przetwórstwo ryb ". Do badań włącza się teŝ Instytut Morski, który jest jednostką naukowo-badawczą resortu Ministerstwa Infrastruktury. Wykonuje prace badawcze i wdroŝeniowe z zakresu gospodarki morskiej, m.in. ekonomiki morskiej, zagospodarowania regionu nadmorskiego oraz nowych technologii. Badania nad sektorem rybnym prowadzone są takŝe przez wyspecjalizowane katedry uczelni wyŝszych. Akademia Rolnicza w Szczecinie na Wydziale Nauk o śywności i Rybactwa kształci studentów oraz prowadzi badania w dziedzinie technologii przetwórstwa rybnego. KaŜdego roku uczelnię opuszcza od 100 do 120 absolwentów tego wydziału. Na innych uczelniach województw zachodniopomorskiego i pomorskiego, m.in. Uniwersytecie Gdańskim oraz Szczecińskim prowadzone są badania z obszaru gospodarki morskiej, które często zawierają elementy rybołówstwa i przetwórstwa ryb. UREGULOWANIA PRAWNE Rybołówstwo i przetwórstwo ryb w Polsce prowadzone jest zgodnie z przepisami obowiązującymi w UE, a w szczególności Wspólną Polityką Rybacką. Większość regulacji dostosowawczych wprowadzono na mocy ustawy o rybołówstwie morskim z dnia 6 września 2001 r. Natomiast ramy prawne dla zorganizowania w Polsce rynku rybnego, zgodnego z regulacjami UE stworzyła ustawa o organizacji rynku rybnego oraz o zmianie ustawy o rybołówstwie morskim z 10 października 2002 r., a następnie zastąpiona ustawą o organizacji rynku rybnego i pomocy finansowej w gospodarce rybnej z 22 stycznia 2004 r. Organem odpowiedzialnym za kierowanie działaniami rozwoju rybołówstwa morskiego i rybactwa śródlądowego, akwakultury i rynku rybnego w Polsce jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. MRiRW opracowało Sektorowy Program Operacyjny Rybołówstwo i przetwórstwo ryb Program umoŝliwia wycofanie nadmiernej liczby statków rybackich, przyczyniając się do podniesienia rentowności pozostałej części floty poprzez modernizację będących w eksploatacji jednostek i dostęp do większych kwot połowowych. Działania programu prowadzą równieŝ do unowocześnienia przetwórstwa rybnego. SPO, w 5 priorytetach i 17 działaniach, określa przedsięwzięcia mogące uzyskać finansowe wsparcie w wysokości 281,9 mln euro pochodzące z Finansowego Instrumentu Orientacji Rybołówstwa (FIFG) oraz z budŝetu państwa. Do kwietnia 2005 roku w oddziałach

20 regionalnych ARiMR złoŝono 751 wniosków o dofinansowanie działań na łączną kwotę 383,5 mln zł. Największe środki zostały przewidziane w Priorytecie I Dostosowanie nakładu połowowego do zasobów, gdzie wpłynęło 278 wniosków o dofinansowanie na kwotę 302,6 mln zł. Bardzo niewielkie jest zainteresowanie działaniami w ramach Priorytetu II Odnowa i modernizacja floty rybackiej, złoŝono zaledwie 11 wniosków na kwotę 1,4 mln zł. W Priorytecie III Ochrona i rozwój zasobów wodnych, chów i hodowla, rybacka infrastruktura portowa, przetwórstwo i rynek rybny, rybołówstwo śródlądowe przewidziano pomoc finansową w wysokości 76,8 mln euro. Do końca marca 2005 wpłynęło 61 wniosków na kwotę 48,8 mln zł. W ramach poszczególnych działań napływ wniosków był następujący: Przetwórstwo i rynek rybny, złoŝono 30 wniosków o dofinansowanie na kwotę 40,8 mln zł Chów i hodowla ryb, złoŝono 22 wnioski o dofinansowanie na kwotę 6,1 mln zł Rybołówstwo śródlądowe, złoŝono 4 wnioski o dofinansowanie na kwotę 122,0 tys. zł W ramach Priorytetu IV Inne działania zaplanowano dofinansowanie realizacji przedsięwzięć w wysokości 66,5 mln euro. Beneficjenci zgłosili 398 wniosków na kwotę dofinansowania 30,5 mln zł. W poszczególnych działaniach napływ wniosków był następujący: Znajdowanie i promowanie nowych rynków zbytu na produkty rybne, złoŝono 18 wniosków o dofinansowanie na kwotę 2 mln zł Działania innowacyjne, złoŝono 12 wniosków o dofinansowanie na kwotę 11,0 mln zł ANALIZA SWOT Wszystkie rozwinięte gospodarczo państwa świata a szczególnie zgrupowane w UE starają się wykorzystywać swoje nadmorskie połoŝenie, opracowując m.in. strategie rozwoju podstawowych sektorów morskich. Na potrzeby sektorów, które uznaje się za kluczowe, prowadzi się stałą obserwację zmian, zachodzących zarówno wewnątrz nich, jak i w ich otoczeniu, czyli ich słabych i mocnych stron, a takŝe szans i zagroŝeń. Polskie przetwórstwo rybne musi być przygotowane do konkurencji ze strony państw UE, toteŝ powinno posiadać własną wizję rozwoju. Punktem wyjścia do sformułowania wizji przyszłości jest analiza SWOT, wykonana w oparciu o badanie stanu aktualnego. Tabela 9. Analiza SWOT branŝy przetwórstwa rybnego w Polsce Mocne strony Słabe strony DuŜa dynamika rozwoju sektora przetwórstwa rybnego. Podniesienie jakości produktów rybnych, w wyniku procesów dostosowawczych do wymogów unijnych. Coraz wyŝszy udział w konsumpcji produktów wysokoprzetworzonych, o wysokiej wartości dodanej. Modernizacja zakładów, współfinansowana z programów pomocowych. Wysoki udział eksportu w sprzedaŝy. Tania siła robocza i wykształcona kadra technologiczna. Niska konsumpcja ryb i produktów rybnych w Polsce. Wysokie ceny ryb w stosunku do dochodów konsumentów. Brak zorganizowanego systemu promocji i badań marketingowych. DuŜa liczba małych zakładów przetwórczych, niedostosowanych do wymagań unijnych. Sezonowość dostępu do surowca bałtyckiego i często niska jego jakość, spowodowana niedostatkami technologicznymi w rybołówstwie. Brak zorganizowanej sieci pierwszej

Wstępna analiza trzech potencjalnych klastrów w województwie zachodniopomorskim

Wstępna analiza trzech potencjalnych klastrów w województwie zachodniopomorskim Wstępna analiza trzech potencjalnych klastrów w województwie zachodniopomorskim Zespół autorski: Stanisław Szultka (red.) Marita Koszarek Dawid Piwowarczyk Gdańsk, grudzień 2005 Spis treści WSTĘP... 3

Bardziej szczegółowo

Handel zagraniczny towarami rolno-spoŝywczymi Polski z USA w latach 2009 2013 i w okresie I VII 2014 r.

Handel zagraniczny towarami rolno-spoŝywczymi Polski z USA w latach 2009 2013 i w okresie I VII 2014 r. BIURO ANALIZ I PROGRAMOWANIA Warszawa, 14-9-6 Handel zagraniczny towarami rolno-spoŝywczymi Polski z USA w latach 9 13 i w okresie I VII 14 r. Stany Zjednoczone utrzymują pozycję największej i najbardziej

Bardziej szczegółowo

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Andrzej Kowalski Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej PIB Katedra Rozwoju Obszarów Wiejskich Szkoła Główna Handlowa Warszawa kwiecień 2009 Wzajemne

Bardziej szczegółowo

Sektorowy Program Operacyjny Rybołówstwo i Przetwórstwo Ryb

Sektorowy Program Operacyjny Rybołówstwo i Przetwórstwo Ryb Sektorowy Program Operacyjny Rybołówstwo i Przetwórstwo Ryb Celem głównym Sektorowego Programu Operacyjnego Rybołówstwo i Przetwórstwo Ryb (SPO-RYBY) jest racjonalna gospodarka żywymi zasobami wód i poprawa

Bardziej szczegółowo

Konferencja prasowa. Sekretarza Stanu w MRiRW Kazimierza Plocke

Konferencja prasowa. Sekretarza Stanu w MRiRW Kazimierza Plocke Konferencja prasowa Sekretarza Stanu w MRiRW Kazimierza Plocke Oczekiwania rybactwa i wędkarstwa wobec nowej perspektywy finansowej Program Operacyjny Rybactwo i Morze na lata 2014-2020 Warszawa, 23 lipca

Bardziej szczegółowo

AKTUALNA SYTUACJA AKWAKULTURY, WYSTĘPUJĄCE TRENDY ORAZ WNIOSKI NA PRZYSZŁOŚĆ

AKTUALNA SYTUACJA AKWAKULTURY, WYSTĘPUJĄCE TRENDY ORAZ WNIOSKI NA PRZYSZŁOŚĆ AKTUALNA SYTUACJA AKWAKULTURY, WYSTĘPUJĄCE TRENDY ORAZ WNIOSKI NA PRZYSZŁOŚĆ Andrzej Lirski Instytut Rybactwa Śródlądowego im. Stanisława Sakowicza w Olsztynie MAŁOPOLSKA REGIONALNA KONFERENCJA RYBACKA

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W SZCZECINIE

URZĄD STATYSTYCZNY W SZCZECINIE URZĄD STATYSTYCZNY W SZCZECINIE Opracowania sygnalne Szczecin, styczeń 2010 r. DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW W LATACH 2006-2008 W WOJEWÓDZTWIE ZACHODNIOPOMORSKIM Wyniki badania działalności innowacyjnej

Bardziej szczegółowo

WIEDZA INNOWACJE TRANSFER TECHNOLOGII EFEKTYWNE WYKORZYSTANIE ŚRODKÓW UE

WIEDZA INNOWACJE TRANSFER TECHNOLOGII EFEKTYWNE WYKORZYSTANIE ŚRODKÓW UE WIEDZA INNOWACJE TRANSFER TECHNOLOGII EFEKTYWNE WYKORZYSTANIE ŚRODKÓW UE RCITT to: Doświadczony Zespół realizujący projekty Baza kontaktów w sferze nauki i biznesu Fachowe doradztwo Otwartość na nowe pomysły

Bardziej szczegółowo

Wspólna Polityka Rybołówstwa

Wspólna Polityka Rybołówstwa Wspólna Polityka Rybołówstwa (środki pomocowe) Program Operacyjny Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013 (PO RYBY 2007-2013) Realizacja PO RYBY 2007-2013 około

Bardziej szczegółowo

GOSPODARKA MORSKA POLSKI 2013

GOSPODARKA MORSKA POLSKI 2013 dr Elżbieta Marszałek Wiceprezes Ligii Morskiej i Rzecznej Wyższa Szkoła Bankowa w Poznaniu Wydz. Ekonomiczny w Szczecinie GOSPODARKA MORSKA POLSKI 2013 Artykuł oparty jest o materiały statystyczne, opracowane

Bardziej szczegółowo

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Regionalny program operacyjny jest narzędziem słuŝącym realizacji strategii rozwoju regionu przy wykorzystaniu środków Unii Europejskiej w latach

Bardziej szczegółowo

UBOJNIA DROBIU Inwestycja WIPASZ SA w Międzyrzecu Podlaskim

UBOJNIA DROBIU Inwestycja WIPASZ SA w Międzyrzecu Podlaskim UBOJNIA DROBIU Inwestycja WIPASZ SA w Międzyrzecu Podlaskim WIPASZ SA PODSTAWOWE INFORMACJE WIPASZ SA funkcjonuje na rynku od 20 lat i jest w 100% polskim przedsiębiorstwem. Spółka jest największym polskim

Bardziej szczegółowo

Leszek Droździel, Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Finansowanie inwestycji w przemyśle rolno spożywczym

Leszek Droździel, Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Finansowanie inwestycji w przemyśle rolno spożywczym Leszek Droździel, Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Finansowanie inwestycji w przemyśle rolno spożywczym Przemysł spożywczy jest jednym z ważniejszych działów gospodarki. Jego udział

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa ARiMR w liczbach i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013 Wykres 5.

Program Operacyjny Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa ARiMR w liczbach i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013 Wykres 5. www.arimr.gov.pl Lipiec 2012 O ARiMR Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa od 1994 r. wspiera działania służące rozwojowi rolnictwa i obszarów wiejskich. Agencja zajmuje się wdrażaniem instrumentów

Bardziej szczegółowo

Co mówią liczby Tekstylia i OdzieŜ - handel zagraniczny 2006r.

Co mówią liczby Tekstylia i OdzieŜ - handel zagraniczny 2006r. Co mówią liczby Tekstylia i OdzieŜ - handel zagraniczny 2006r. W roku 2006 ogólne obroty handlu zagranicznego wzrosły w porównaniu do roku 2005. Eksport ( w cenach bieŝących) liczony w złotych był wyŝszy

Bardziej szczegółowo

Handel z Polską 2015-06-15 17:00:08

Handel z Polską 2015-06-15 17:00:08 Handel z Polską 2015-06-15 17:00:08 2 Szwajcaria zajmuje 23. miejsce jako partner handlowy Polski. W handlu między Polską a Szwajcarią utrzymuje się trend zmniejszania różnicy wartości między eksportem

Bardziej szczegółowo

Makarony Polskie S.A. Warszawa, 12 sierpnia 2008 roku

Makarony Polskie S.A. Warszawa, 12 sierpnia 2008 roku Makarony Polskie S.A. Warszawa, 12 sierpnia 2008 roku Plan prezentacji I. Prezentacja Grupy Makarony Polskie. II. Wyniki za II kwartał 2008 r. III. Plany na 2008 rok 2 Grupa Makarony Polskie Grupę Makarony

Bardziej szczegółowo

Francuski sektor łodzi rekreacyjnych 2015-09-07 14:17:04

Francuski sektor łodzi rekreacyjnych 2015-09-07 14:17:04 Francuski sektor łodzi rekreacyjnych 2015-09-07 14:17:04 2 Branża łodzi rekreacyjnych stanowi mocną stronę francuskiego handlu zagranicznego. Od roku 2011 sektor ten osiąga regularne nadwyżki, zwłaszcza

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

Małe i średnie przedsiębiorstwa w Programie Operacyjnym Innowacyjna Gospodarka 2007 2013

Małe i średnie przedsiębiorstwa w Programie Operacyjnym Innowacyjna Gospodarka 2007 2013 1 Autor: Aneta Para Małe i średnie przedsiębiorstwa w Programie Operacyjnym Innowacyjna Gospodarka 2007 2013 PO Innowacyjna Gospodarka jest to główny z programów operacyjnych skierowany do przedsiębiorców.

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, 12-13.02.2015 r.

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, 12-13.02.2015 r. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, 12-13.02.2015 r. 1 Projekt PO RYBY 2014-2020 został opracowany w oparciu o: przepisy prawa UE: rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia

Bardziej szczegółowo

Obsługa inwestorów w zakresie Odnawialnych Źródeł Energii w Szczecinie

Obsługa inwestorów w zakresie Odnawialnych Źródeł Energii w Szczecinie Obsługa inwestorów w zakresie Odnawialnych Źródeł Energii w Szczecinie Marek Kubik p.o. Dyrektor Wydziału Obsługi Inwestorów i Biznesu Urząd Miasta Szczecin Szczecin, dnia 09.10.2014 r. Stolica Euroregionu

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty siódmy kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro PREZENTACJA WYNIKÓW Wojciech Mroczek Znaczenie strefy euro w światowym handlu 1996-1998 2004-2006 Czy wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013

LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013 MOśLIWO LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013 2013 Działalno alność PARP na rzecz wspierania rozwoju i innowacyjności ci polskich przedsiębiorstw Izabela WójtowiczW Dyrektor Zespołu

Bardziej szczegółowo

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1.

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Spis treści 1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Zastosowana metodologia rangowania obiektów wielocechowych... 53 1.2.2. Potencjał innowacyjny

Bardziej szczegółowo

Prowadzący Andrzej Kurek

Prowadzący Andrzej Kurek Prowadzący Andrzej Kurek Centrala Rzeszów Oddziały Lublin, Katowice Zatrudnienie ponad 70 osób SprzedaŜ wdroŝenia oprogramowań firmy Comarch Dopasowania branŝowe Wiedza i doświadczenie Pełna obsługa: Analiza

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Szczecin, 16 kwietnia 2015

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Szczecin, 16 kwietnia 2015 Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Szczecin, 16 kwietnia 2015 Piąty raport Banku Pekao SA o sytuacji mikro i małych firm innowacje tematem specjalnym 6 910

Bardziej szczegółowo

Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania

Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania Wydział Zarządzania Regionalnym Programem Operacyjnym Nowa perspektywa finansowa UE nowe uwarunkowania UNIA EUROPEJSKA EUROPEJSKI FUNDUSZ ROZWOJU REGIONALNEGO Rozporządzenie ogólne PE i Rady Ukierunkowanie

Bardziej szczegółowo

ZałoŜenia projektu Programu Operacyjnego Rybactwo i Morze (PO RYBY 2014 2020)

ZałoŜenia projektu Programu Operacyjnego Rybactwo i Morze (PO RYBY 2014 2020) ZałoŜenia projektu Programu Operacyjnego Rybactwo i Morze (PO RYBY 2014 2020) Ustka, 22 listopada 2013 r. Cele tematyczne realizowane przez PO RYBY 2014 2020 CT 1 Wspieranie badań naukowych, rozwoju technologicznego

Bardziej szczegółowo

Co mówią liczby -Tekstylia i OdzieŜ 2006

Co mówią liczby -Tekstylia i OdzieŜ 2006 Co mówią liczby -Tekstylia i OdzieŜ 2006 Pierwsze półrocze 2006r. przynosi w sektorze tekstylno-odzieŝowym wiele pozytywnych sygnałów w stosunku do jakŝe dramatycznego pierwszego półrocza zeszłego roku.

Bardziej szczegółowo

Co kupić a co sprzedać 2015-06-26 13:34:29

Co kupić a co sprzedać 2015-06-26 13:34:29 Co kupić a co sprzedać 2015-06-26 13:34:29 2 Eksport jest siłą napędową niemieckiej gospodarki. Niemcy są także znaczącym importerem surowców, głównie energetycznych, ale i wysoko przetworzonych wyrobów

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Raport na temat działalności Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Kierunki eksportu i importu oraz zachowania MSP w Europie Lipiec 2015 European SME Export

Bardziej szczegółowo

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Towarzystwo Inicjatyw Europejskich ul. Próchnika 1 lok. 303 90-408 Maj 2013 Operator Programu Wolontariatu Długoterminowego

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Olsztyn, 24 marca 2014

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Olsztyn, 24 marca 2014 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Olsztyn, 24 marca 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm, Badania

Bardziej szczegółowo

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE Janusz Szewczuk Katowice, Grudzień 2008 ROZWÓJ GOSPODARCZY MIAST Czym jest rozwój gospodarczy? Jak mierzyć rozwój gospodarczy? Stan gospodarki polskich miast

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Sopot, 13 marca 2015 Piąty raport Banku Pekao SA o sytuacji mikro i małych firm innowacje tematem specjalnym 6 910 wywiadów

Bardziej szczegółowo

MMI Group Sp z o.o. ul. Kamykowa 39 03-289 Warszawa Tel/ fax. (22) 219 5355 www.mmigroup.pl

MMI Group Sp z o.o. ul. Kamykowa 39 03-289 Warszawa Tel/ fax. (22) 219 5355 www.mmigroup.pl 2008 Copyright MMI Group Sp. z o.o. Warszawa 2009-09-02 Strona 1 z 6 Kryzys dla wielu firm na rynku światowym oznacza ograniczenie wydatków na nowe inwestycje, bądź ich całkowite wstrzymanie. Coraz częściej

Bardziej szczegółowo

POTENCJAŁ EKSPORTOWY WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO ORAZ INSTRUMENTY WSPARCIA EKSPORTU. Piotr Słojewski Wiceprezes Zarządu Agencja Rozwoju Mazowsza S.A.

POTENCJAŁ EKSPORTOWY WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO ORAZ INSTRUMENTY WSPARCIA EKSPORTU. Piotr Słojewski Wiceprezes Zarządu Agencja Rozwoju Mazowsza S.A. POTENCJAŁ EKSPORTOWY WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO ORAZ INSTRUMENTY WSPARCIA EKSPORTU Piotr Słojewski Wiceprezes Zarządu Agencja Rozwoju Mazowsza S.A. EKSPORT MAZOWSZA NA TLE KRAJU Wartość eksportu z Mazowsza

Bardziej szczegółowo

Dzisiaj opakowanie nie jest już dodatkiem do produktu, ale samodzielnym produktem.

Dzisiaj opakowanie nie jest już dodatkiem do produktu, ale samodzielnym produktem. ROLA OPAKOWAŃ Dla niektórych wyrobów opakowanie stanowi tylko czasowy element logistyczny ułatwiający przemieszczanie. W odniesieniu do artykułów spożywczych opakowanie jest ściśle związane z produktem

Bardziej szczegółowo

Rynek Ŝywności naturalnej i tradycyjnej w aspekcie turystyki wiejskiej

Rynek Ŝywności naturalnej i tradycyjnej w aspekcie turystyki wiejskiej Rynek Ŝywności naturalnej i tradycyjnej w aspekcie turystyki wiejskiej Lek. wet. Dr n. rol. Grzegorz Russak Lek. wet. Igor Marek Hutnikiewicz Współprzewodnicz przewodniczący cy Komisji Doradczo Problemowej

Bardziej szczegółowo

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie.

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Potrzeby rozwojowe światowego przemysłu powodują, że globalny popyt na roboty przemysłowe odznacza się tendencją wzrostową. W związku z tym, dynamiczny

Bardziej szczegółowo

Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52

Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52 Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52 2 Zamieszczamy podsumowanie analizy rynkowej wraz z aneksem statystycznym, przygotowanej dla Centrów Obsługi Eksportera i Inwestora (COIE),

Bardziej szczegółowo

Projektowane rozwiązania dotyczące warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach priorytetu 4

Projektowane rozwiązania dotyczące warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach priorytetu 4 Projektowane rozwiązania dotyczące warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach priorytetu 4 Załącznik 1 Podstawa prawna: Unia Europejska przewiduje dla państw członkowskich pomoc finansową z funduszy

Bardziej szczegółowo

Firma Oponiarska DĘBICA S.A.

Firma Oponiarska DĘBICA S.A. Firma Oponiarska DĘBICA S.A. Podsumowanie wyników II kwartału 2008 r. Warszawa, 1 sierpnia 2008 r. T.C. DĘBICA S.A. (1) Agenda Executive summary Sytuacja na rynku oponiarskim Skonsolidowane wyniki finansowe

Bardziej szczegółowo

Raport upadłości polskich firm D&B Poland / II kwartał 2011 roku

Raport upadłości polskich firm D&B Poland / II kwartał 2011 roku Raport upadłości polskich firm D&B Poland / II kwartał roku W pierwszych sześciu miesiącach roku sądy gospodarcze ogłosiły upadłość 307 polskich przedsiębiorstw. Tym samym blisko 12 tys. Polaków straciło

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty szósty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu AUTOEVENT 2014 2 PRZEMYSŁ MOTORYZACYJNY Jeden z największych producentów samochodów i komponentów motoryzacyjnych w regionie Europy Środkowo-Wschodniej.

Bardziej szczegółowo

MONITORING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYśKOWYCH W WOJEWÓDZTWIE POMORSKIM W 2009 r. CZĘŚĆ II. Gdańsk, sierpień 2010 r.

MONITORING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYśKOWYCH W WOJEWÓDZTWIE POMORSKIM W 2009 r. CZĘŚĆ II. Gdańsk, sierpień 2010 r. MONITORING ZAWODÓW DEFICYTOWYCH I NADWYśKOWYCH W WOJEWÓDZTWIE POMORSKIM W 2009 r. CZĘŚĆ II Gdańsk, sierpień 2010 r. Raport opracowano w Zespole Badań i Analiz Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Gdańsku 2 Spis

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania i ekonomiczna ocena wdrażania systemów zarządzania jakością w produkcji i przetwórstwie mięsa wieprzowego mgr inż.

Uwarunkowania i ekonomiczna ocena wdrażania systemów zarządzania jakością w produkcji i przetwórstwie mięsa wieprzowego mgr inż. Uwarunkowania i ekonomiczna ocena wdrażania systemów zarządzania jakością w produkcji i przetwórstwie mięsa wieprzowego mgr inż. Sławomir Stec Zakład Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich Państwowa Wyższa

Bardziej szczegółowo

Strategia Grupy Makarony Polskie na lata 2010-2012. 25 marca 2010 roku

Strategia Grupy Makarony Polskie na lata 2010-2012. 25 marca 2010 roku Strategia Grupy Makarony Polskie na lata 2010-2012 25 marca 2010 roku Misja Chcemy być najlepsi w dostarczaniu wysokiej jakości smacznych i zdrowych produktów 2 Strategiczne kierunki rozwoju w latach 2010-2012

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Warszawa, 11 kwiecień 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm, Badania

Bardziej szczegółowo

Rybołówstwo i kombinaty rybne w Kazachstanie

Rybołówstwo i kombinaty rybne w Kazachstanie Ałmaty, styczeń 2016 r. ANALIZA RYNKU RYB I OWOCÓW MORZA W KAZACHSTANIE (lata 2008-2014) Rybołówstwo i kombinaty rybne w Kazachstanie Na dzień dzisiejszy akwakultura nie jest zbyt dobrze rozwinięta w Kazachstanie.

Bardziej szczegółowo

IDEA KLASTRA. M. E. Porter The Competitive Advantage of Nations 1990. Geograficzna koncentracja firm

IDEA KLASTRA. M. E. Porter The Competitive Advantage of Nations 1990. Geograficzna koncentracja firm TRZYśYŁOWY ŁAŃCUCH WARTOŚCI IDEA KLASTRA Klastry przemysłowe to geograficzna koncentracja konkurencyjnych firm powiązanych w sieć [ ] przedsiębiorstw, dostawców, usług, instytucji akademickich oraz producentów.

Bardziej szczegółowo

Fundusze strukturalne w Polsce przeznaczone na rozwój infrastruktury teleinformatycznej

Fundusze strukturalne w Polsce przeznaczone na rozwój infrastruktury teleinformatycznej Fundusze strukturalne w Polsce przeznaczone na rozwój infrastruktury teleinformatycznej Dokumenty programowe Zintegrowany Pakiet Wytycznych Strategiczne Wytyczne Wspólnoty (SWW) Rada Europejska Komisja

Bardziej szczegółowo

Napędzamy rozwój przedsiębiorstw

Napędzamy rozwój przedsiębiorstw Inicjatywa JEREMIE w województwie pomorskim - PRFPK Sp. z o.o. w procesie finansowania MŚP Inicjatywa JEREMIE dla rozwoju Pomorza Napędzamy rozwój przedsiębiorstw Realizacja operacji wg stanu na koniec

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN DLA FIRMY PRODUKCYJNEJ. Warownia

BIZNES PLAN DLA FIRMY PRODUKCYJNEJ. Warownia BIZNES PLAN DLA FIRMY PRODUKCYJNEJ Warownia 1. CHARAKTERYSTYKA PRZEDSIĘBIORSTWA Celem jest uruchomienie firmy produkcyjnej Warownia. Biznes plan ma słuŝy określeniu opłacalności zakładu. Zakład będzie

Bardziej szczegółowo

Stan i perspektywy rozwoju rynku energetyki słonecznej termicznej w Polsce

Stan i perspektywy rozwoju rynku energetyki słonecznej termicznej w Polsce Stan i perspektywy rozwoju rynku energetyki słonecznej termicznej w Polsce Autor: Aneta Więcka, Instytut Energetyki Odnawialnej, Warszawa ( Czysta Energia 12/2009) Energetyka słoneczna cieplna jest jednym

Bardziej szczegółowo

KIERUNKI 2014 SEKTOR AUTO-MOTO

KIERUNKI 2014 SEKTOR AUTO-MOTO KIERUNKI 2014 SEKTOR AUTO-MOTO Rola i wpływ auto-moto na gospodarkę Wraz z efektem mnożnikowym auto-moto tworzy 7,8% wartości dodanej (104 mld PLN w 2012 r.); wpływ bezpośredni części produkcyjnej jest

Bardziej szczegółowo

ANALIZA RYNKU ZDROWEJ ŻYWNOŚCI W POLSCE. Próbka raportu

ANALIZA RYNKU ZDROWEJ ŻYWNOŚCI W POLSCE. Próbka raportu ANALIZA RYNKU ZDROWEJ ŻYWNOŚCI W POLSCE Próbka raportu Spis treści 1. Zawartośd raportu... 3 2. Przedstawienie YPI... 4 3. Analiza popytu na żywnośd ekologiczną (fragment)... 5 4. Trendy i perspektywy

Bardziej szczegółowo

Rozwój rynku rodzimych roślin strączkowych jako czynnik bezpieczeństwa żywnościowego w Polsce

Rozwój rynku rodzimych roślin strączkowych jako czynnik bezpieczeństwa żywnościowego w Polsce Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Wydział Ekonomiczno-Społeczny Zakład Rachunkowości, Rynków Finansowych i Towarowych w Gospodarce Żywnościowej Rozwój rynku rodzimych roślin strączkowych jako czynnik

Bardziej szczegółowo

Jak głęboko Urząd powinien ingerować w strukturę i politykę firmy w sytuacji, gdy konieczne jest przywrócenie konkurencji na rynku?

Jak głęboko Urząd powinien ingerować w strukturę i politykę firmy w sytuacji, gdy konieczne jest przywrócenie konkurencji na rynku? Jak głęboko Urząd powinien ingerować w strukturę i politykę firmy w sytuacji, gdy konieczne jest przywrócenie konkurencji na rynku? Marek Zaleśny Członek Zarządu ds. Handlowych PKP CARGO S.A. REGULACJE

Bardziej szczegółowo

Firma Oponiarska DĘBICA S.A.

Firma Oponiarska DĘBICA S.A. Firma Oponiarska DĘBICA S.A. Podsumowanie wyników za I półrocze 2009 r. Warszawa, dnia 31 sierpnia 2009 r. TC Dębica S.A. (1) Wyniki finansowe za I półrocze 2009 r. Rysunki wykorzystane w prezentacji:

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania rynku krajowego i spo ycie ryb w 2013 roku

Uwarunkowania rynku krajowego i spo ycie ryb w 2013 roku Uwarunkowania rynku krajowego i spo ycie ryb w 2013 roku Krzysztof Hryszko Gda sk, 9 pa dziernika 2014 r. ówne tendencje Du y wzrost po owów w asnych Spadek cen wielu gatunków ryb na rynkach wiatowych

Bardziej szczegółowo

Regionalne Centrum Transferu Innowacji Logistycznych. Piotr Nowak 28.04.2008, Poznań

Regionalne Centrum Transferu Innowacji Logistycznych. Piotr Nowak 28.04.2008, Poznań Regionalne Centrum Transferu Innowacji Logistycznych Piotr Nowak 28.04.2008, Poznań DZIAŁALNOŚĆ INSTYTUTU Misja: Rozwijamy, promujemy i wdraŝamy w gospodarce innowacyjne rozwiązania w zakresie logistyki

Bardziej szczegółowo

Rola przemysłu motoryzacyjnego w gospodarce Polski

Rola przemysłu motoryzacyjnego w gospodarce Polski www.pwc.com Rola przemysłu motoryzacyjnego w gospodarce Polski W kontekście "Priorytetów Polityki Przemysłowej 2015-2020+ Wrzesień 2015 r. Raport powstał na zlecenie i przy współpracy ze Związkiem Pracodawców

Bardziej szczegółowo

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Kwiecień 2013 Katarzyna Bednarz Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Jedną z najważniejszych cech polskiego sektora energetycznego jest struktura produkcji

Bardziej szczegółowo

Rb-WS roczne sprawozdanie o wydatkach strukturalnych poniesionych przez jednostki sektora finansów publicznych. w roku 2007

Rb-WS roczne sprawozdanie o wydatkach strukturalnych poniesionych przez jednostki sektora finansów publicznych. w roku 2007 MINISTERSTWO FINANSÓW, ul. Świętokrzyska 12, 00-916 Warszawa Nazwa i adres jednostki sprawozdawczej Numer identyfikacyjny REGON 570790905 Typ jednostki ST w roku 2007 Symbol terytorialny jednostki samorządu

Bardziej szczegółowo

WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU SPIN-OFF

WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU SPIN-OFF WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU SPIN-OFF ZARZĄDZANIE SIECIĄ WSPÓŁPRACY MŚP Łukasz Pytliński CEM Instytut Badań Rynku i Opinii Publicznej Wrzesień 2010 1 WSPARCIE FIRM TYPU START-UP I FIRM TYPU

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty drugi kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2014 2015 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Rok 14 Numer 564(18) 7 maja 2009 r. STRONA 1 REFORMA WSPÓLNEJ POLITYKI RYBOŁÓWSTWA UE POCZĄTEK KONSULTACJI SPOŁECZNYCH

Rok 14 Numer 564(18) 7 maja 2009 r. STRONA 1 REFORMA WSPÓLNEJ POLITYKI RYBOŁÓWSTWA UE POCZĄTEK KONSULTACJI SPOŁECZNYCH Rok 14 Numer 564(18) 7 maja 2009 r. W tym numerze: REFORMA WSPÓLNEJ POLITYKI RYBOŁÓWSTWA UE POCZĄTEK KONSULTACJI SPOŁECZNYCH POLSKI HANDEL ZAGRANICZNY RYBAMI, OWOCAMI MORZA I ICH PRZETWORAMI W 2008 ROKU

Bardziej szczegółowo

DOBRE PRAKTYKI SEKTOROWY PROGRAM OPERACYJNY WZROST KONKURENCYJNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTW DZIAŁANIE 2.1 WSPARCIE NA DORADZTWO

DOBRE PRAKTYKI SEKTOROWY PROGRAM OPERACYJNY WZROST KONKURENCYJNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTW DZIAŁANIE 2.1 WSPARCIE NA DORADZTWO DOBRE PRAKTYKI SEKTOROWY PROGRAM OPERACYJNY WZROST KONKURENCYJNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTW DZIAŁANIE 2.1 WSPARCIE NA DORADZTWO Celem niniejszego opracowania jest syntetyczne przedstawienie projektów, które otrzymały

Bardziej szczegółowo

Polska Wieś 2014. Raport o stanie wsi. 26 czerwca 2014 r. Prof. dr hab. Walenty Poczta

Polska Wieś 2014. Raport o stanie wsi. 26 czerwca 2014 r. Prof. dr hab. Walenty Poczta Polska Wieś 2014. Raport o stanie wsi 26 czerwca 2014 r. Prof. dr hab. Walenty Poczta Wykorzystane rozdziały z Raportu prof. dr hab. Walenty Poczta, dr Agnieszka Baer-Nawrocka, Uniwersytet Przyrodniczy

Bardziej szczegółowo

Polska branża motoryzacyjna w II połowie 2012 roku bieżąca kondycja i przewidywania na przyszłość

Polska branża motoryzacyjna w II połowie 2012 roku bieżąca kondycja i przewidywania na przyszłość Polska branża motoryzacyjna w II połowie 2012 roku bieżąca kondycja i przewidywania na przyszłość Branża motoryzacyjna to jeden z największych i najszybciej rozwijających się sektorów polskiej gospodarki.

Bardziej szczegółowo

SPECJALNA STREFA EKONOMICZNA W KRAKOWIE KRAKOWSKI PARK TECHNOLOGICZNY PODSTREFA W TARNOWIE PARK PRZEMYSŁOWY MECHANICZNE

SPECJALNA STREFA EKONOMICZNA W KRAKOWIE KRAKOWSKI PARK TECHNOLOGICZNY PODSTREFA W TARNOWIE PARK PRZEMYSŁOWY MECHANICZNE SPECJALNA STREFA EKONOMICZNA W KRAKOWIE KRAKOWSKI PARK TECHNOLOGICZNY PODSTREFA W TARNOWIE PARK PRZEMYSŁOWY MECHANICZNE Przywileje strefowe * Przedsiębiorcy inwestujący w Specjalnej Strefie Ekonomicznej

Bardziej szczegółowo

Firma Oponiarska DĘBICA S.A.

Firma Oponiarska DĘBICA S.A. Firma Oponiarska DĘBICA S.A. Podsumowanie wyników za III kwartał 2009 r. Warszawa, dnia 4 listopada 2009 r. T.C. Dębica S.A. T.C. DĘBICA S.A. (1) Agenda Executive summary Sytuacja na rynku Skonsolidowane

Bardziej szczegółowo

Profesjonalizm, przewidywalność, jakość

Profesjonalizm, przewidywalność, jakość Profesjonalizm, przewidywalność, jakość Założenia programu wspierania inwestycji w Małopolsce Marek Sowa Członek Zarządu Województwa Małopolskiego 29 października 2010 Pozycja wyjściowa i potencjałregionalny

Bardziej szczegółowo

O G Ó L N O P O L S K I E P O R O Z U M I E N I E Z W IĄZ K Ó W Z A W O D O W Y C H

O G Ó L N O P O L S K I E P O R O Z U M I E N I E Z W IĄZ K Ó W Z A W O D O W Y C H O G Ó L N O P O L S K I E P O R O Z U M I E N I E Z W IĄZ K Ó W Z A W O D O W Y C H NIP: 526-025-13-39 Regon: 001133016 KRS: 0000033976 OPZZ/P/ /2010 Warszawa, dnia czerwca 2010 roku Pan Waldemar Pawlak

Bardziej szczegółowo

Wyniki PGF SA po IV kwartale 2009 roku. Warszawa 1 marca 2010

Wyniki PGF SA po IV kwartale 2009 roku. Warszawa 1 marca 2010 Wyniki PGF SA po IV kwartale 2009 roku Warszawa 1 marca 2010 Agenda PGF na rynku farmaceutycznym w Polsce IV kwartał 2009 roku w pigułce Innowacja źródłem przewagi konkurencyjnej Dane finansowe PGF na

Bardziej szczegółowo

Handel z Polską 2015-06-30 17:07:08

Handel z Polską 2015-06-30 17:07:08 Handel z Polską 2015-06-30 17:07:08 2 Od lat Królestwo Belgii jest ważnym partnerem handlowym Polski. W polskich dostawach do tego kraju dominują maszyny i urządzenia, sprzęt elektryczny oraz pojazdy -

Bardziej szczegółowo

UWARUNKOWANIA EKONOMICZNE I ŚRODOWISKOWE ROZWOJU ŚRÓDLĄDOWEJ GOSPODARKI RYBACKIEJ I AKWAKULTURY W POLSCE

UWARUNKOWANIA EKONOMICZNE I ŚRODOWISKOWE ROZWOJU ŚRÓDLĄDOWEJ GOSPODARKI RYBACKIEJ I AKWAKULTURY W POLSCE UWARUNKOWANIA EKONOMICZNE I ŚRODOWISKOWE ROZWOJU ŚRÓDLĄDOWEJ GOSPODARKI RYBACKIEJ I AKWAKULTURY W POLSCE Arkadiusz Wołos, Andrzej Lirski, Tomasz Czerwiński Instytut Rybactwa Śródlądowego im. Stanisława

Bardziej szczegółowo

Agro Klaster Kujawy regionalna organizacja przedsiębiorców sektora rolno-spożywczego

Agro Klaster Kujawy regionalna organizacja przedsiębiorców sektora rolno-spożywczego Agro Klaster Kujawy regionalna organizacja przedsiębiorców sektora rolno-spożywczego Michał Majcherek Agro Klaster Kujawy Stowarzyszenie Na Rzecz Innowacji i Rozwoju W dzisiejszych warunkach konkurencyjność

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 maja 2012 r. Tomasz Geodecki Piotr Kopyciński Łukasz Mamica Marcin Zawicki Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania komercjalizacji produktów żywnościowych

Uwarunkowania komercjalizacji produktów żywnościowych Uwarunkowania komercjalizacji produktów żywnościowych prof. dr hab. Bogdan Sojkin Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Towaroznawstwa 1 Jak rozumieć komercjalizację? dobro, usługa, Komercjalizacja?

Bardziej szczegółowo

Potencjał rozwojowy klastrów eksportujących w polskim sektorze rolno-żywnościowym

Potencjał rozwojowy klastrów eksportujących w polskim sektorze rolno-żywnościowym Potencjał rozwojowy klastrów eksportujących w polskim sektorze rolno-żywnościowym Szczepan Figiel, Justyna Kufel Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej PIB Warszawa, 5 grudnia, 2014. Zagadnienia

Bardziej szczegółowo

Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej- działania PARP

Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej- działania PARP Mirosław Marek PARP, Prezes Zarządu Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem działalności innowacyjnej- działania PARP Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP)

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczne efekty rozwoju systemów zarządzania jakością w przedsiębiorstwach przemysłu spoŝywczego pięć lat po integracji z Unią Europejską

Ekonomiczne efekty rozwoju systemów zarządzania jakością w przedsiębiorstwach przemysłu spoŝywczego pięć lat po integracji z Unią Europejską Ekonomiczne efekty rozwoju systemów zarządzania jakością w przedsiębiorstwach przemysłu spoŝywczego pięć lat po integracji z Unią Europejską dr GraŜyna Morkis Obligatoryjne systemy zarządzania jakością

Bardziej szczegółowo

Stan wdraŝania Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego (na dzień 30 września 2006 r.)

Stan wdraŝania Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego (na dzień 30 września 2006 r.) Ministerstwo Rozwoju Regionalnego Ministerstwo Rozwoju Regionalnego Departament WdraŜania Programów Rozwoju Regionalnego Stan wdraŝania Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego (na dzień

Bardziej szczegółowo

Dotacje vs. instrumenty zwrotne w obszarze wsparcia dla przedsiębiorstw w nowej perspektywie finansowej

Dotacje vs. instrumenty zwrotne w obszarze wsparcia dla przedsiębiorstw w nowej perspektywie finansowej Dotacje vs. instrumenty zwrotne w obszarze wsparcia dla przedsiębiorstw w nowej perspektywie finansowej Wnioski z badania IBnGR Perspektywa finansowa 2007-2013 przyniosła nowe instrumenty finansowania.

Bardziej szczegółowo

Efekty objęcia polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich Wspólną Polityką Rolną

Efekty objęcia polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich Wspólną Polityką Rolną Efekty objęcia polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich Wspólną Polityką Rolną Plan prezentacji Wybrane efekty realizacji instrumentów Wspólnej Polityki Rolnej w Polsce. Oczekiwania co do przyszłej perspektywy

Bardziej szczegółowo

RYNKI WSCHODNIE Współpraca gospodarcza Polski z Litwą Przepisy prawne regulujące polsko litewską współpracę gospodarczą.

RYNKI WSCHODNIE Współpraca gospodarcza Polski z Litwą Przepisy prawne regulujące polsko litewską współpracę gospodarczą. RYNKI WSCHODNIE Współpraca gospodarcza Polski z Litwą Przepisy prawne regulujące polsko litewską współpracę gospodarczą. Stosunki gospodarcze między Polską i Litwą regulują przepisy prawne Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

ZIELONE ŚWIATŁO DLA PRZEDSIĘBIORCÓW. załoŝenia ustawy o redukcji niektórych obciąŝeń administracyjnych w gospodarce

ZIELONE ŚWIATŁO DLA PRZEDSIĘBIORCÓW. załoŝenia ustawy o redukcji niektórych obciąŝeń administracyjnych w gospodarce załoŝenia ustawy o redukcji niektórych obciąŝeń administracyjnych w gospodarce 2 ZIELONE ŚWIATŁO DLA PRZEDSIĘBIORCÓW Cel ustawy kontynuacja działań doskonalących warunki wykonywania działalności gospodarczej

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA. wprowadzania nowych produktów na rynki docelowe: Chiny, Tajlandia, Turcja, Litwa

STRATEGIA. wprowadzania nowych produktów na rynki docelowe: Chiny, Tajlandia, Turcja, Litwa STRATEGIA wprowadzania nowych produktów na rynki docelowe: Chiny, Tajlandia, Turcja, Litwa Gdańsk, kwiecień 2014 Opracowanie wykonała pracowania marketingowa SBM Sławomir Błażewicz 80-434 Gdańsk, ul. Danusi

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość na wsi współczesne wyzwania i koncepcja rozwoju

Przedsiębiorczość na wsi współczesne wyzwania i koncepcja rozwoju Przedsiębiorczość na wsi współczesne wyzwania i koncepcja rozwoju Regionalny Program Operacyjny Województwa Pomorskiego na lata 2014-2020 Marcin Twardokus Departament Programów Regionalnych Główny Punkt

Bardziej szczegółowo

KRYZYS - GOSPODARKA SPOŁECZEŃSTWO

KRYZYS - GOSPODARKA SPOŁECZEŃSTWO KRYZYS - GOSPODARKA SPOŁECZEŃSTWO Sławomir Żygowski I Wiceprezes Zarządu ds. bankowości korporacyjnej Nordea Bank Polska S.A. SYTUACJA W SEKTORZE BANKOWYM W POLSCE UWARUNKOWANIA KRYZYSU Wina banków? Globalna

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny

Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Wsparcie dla przedsiębiorców w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Katowice, 16 maja

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo